در حالی که واشنگتن و تهران ازسرگیری گفتگوهای هستهای در عمان را «سازنده» توصیف میکنند، تحلیلگران هشدار میدهند که خطوط قرمز دو طرف تغییری نکرده و این مذاکرات بیش از آنکه نشانهای از کاهش تنش باشد، میتواند مقدمهای برای رویارویی نظامی گسترده میان آمریکا و ایران باشد
ناصر اعتمادی - رادیو بین المللی فرانسه
با وجود ازسرگیری گفتگوها میان ایالات متحد آمریکا و ایران در عمان و توصیف این مذاکرات بهعنوان «سازنده» از سوی دو طرف، تحلیلگران نسبت به کاهش واقعی تنشها بدبیناند. بهگفته دیوید ریگولهروزه، پژوهشگر مسائل خاورمیانه، آنچه جریان دارد بیش از آنکه نشانهای از گشایش دیپلماتیک باشد، «نوعی صحنهآرایی» برای جنگ است.
این پژوهشگر فرانسوی روز دوشنبه نهم فوریه در مصاحبه با شبکه رادیو تلویزیون سوئیس گفت که مذاکرات دو کشور مطابق خواست تهران، صرفاً بر پرونده هستهای و بهویژه مسئله غنیسازی اورانیوم ایران متمرکز شدهاند. بهگفته او، موضوعهایی چون برنامه موشکهای بالستیکی ایران، شبکه نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی و وضعیت مردم ایران عملاً از دستور کار کنار گذاشته شدهاند؛ در حالی که وزیر امور خارجه آمریکا پیشتر بر لزوم طرح این موارد در گفتگوها تأکید کرده بود.
بهگفته ریگولهروزه، خطوط قرمز دو طرف تغییری نکرده است: واشنگتن خواهان توقف کامل غنیسازی اورانیوم در ایران است، صرفنظر از آنکه هدف آن غیرنظامی یا نظامی باشد. در مقابل، رژیم ایران بههیچوجه حاضر نیست اصل غنیسازی در خاک خود را زیر سؤال ببرد. ریگولهروزه و میگوید در چنین شرایطی «اصلاً روشن نیست که دو طرف چگونه میتوانند به نقطهای مشترک برسند»، حتی اگر در سطح رسانهای، نخستین تماسها مثبت توصیف شوند.
بهباور این کارشناس، هر دو طرف در پی خرید زماناند: رژیم ایران برای عبور از وضعیت ناپایدار داخلی و منطقهای، و آمریکا برای تکمیل آرایش نظامی خود در منطقه. او هشدار میدهد که نباید فریب نمایش دیپلماتیک کنونی را خورد، زیرا دیر یا زود این پرسش مطرح خواهد شد که کدام طرف آماده عقبنشینی است و پاسخ فعلاً «هیچکدام» است.
👈مطالب بیشتر در سایت رادیو بین المللی فرانسه
همزمان با بنبست هستهای، مسئله موشکهای بالستیکی ایران نیز بهعنوان عامل تشدیدکننده بحران مطرح شده است. پس از حملات هوایی اسرائیل به ایران، تهران برنامه موشکی خود را شتاب داده؛ موضوعی که بهگفته ریگولهروزه به مسئلهای وجودی برای اسرائیل تبدیل شده و تلآویو این نگرانی را بهروشنی به واشنگتن منتقل کرده است. از دید او، مجموع این عوامل نشان میدهد که شرایط بهسوی یک رویارویی نظامی پیش میرود.
ریگولهروزه تأکید میکند که برای حکومت ایران، مسئله صرفاً یک اختلاف دیپلماتیک نیست، بلکه موضوع بقاست. او از لحظهای تعیینکننده سخن میگوید که در آن، هرچند هنوز از گزینه دیپلماتیک صحبت میشود، اما عملاً هر روز از آن فاصله گرفته میشود.
بهگفته این پژوهشگر، در داخل ایران «تلخی عمیقی» نسبت به مواضع اخیر رئیسجمهوری آمریکا وجود دارد، بهویژه پس از آنچه وی «شبهفراخوان به قیام» از سوی دونالد ترامپ توصیف میکند. با این حال، تفاوت امروز با گذشته در این است که اکنون یک آرایش نظامی واقعی در منطقه شکل گرفته که میتواند به گزینه نظامی بینجامد.
پژوهشگر فرانسوی در عین حال یادآور میشود که سرنوشت مردم ایران، برخلاف تصور رایج، در مرکز معادله تصمیمگیری قدرتها نیست. بهگفته او، آنچه تعیینکننده است محاسبات راهبردی است: نخست مسئله هستهای و سپس برنامه موشکهای بالستیکی، بهویژه از منظر امنیت اسرائیل. در این چارچوب، منطق حاکم منطق واقعگرایی سیاسی است و نه ملاحظات انسانی.
در محافل امنیتی اسرائیل این ارزیابی تقویت شده است که در صورت شکست کامل مذاکرات میان آمریکا و ایران، سناریوی پیش رو نه یک حمله محدود، بلکه یک رویارویی نظامی گسترده، یعنی سناریوی جنگ خواهد بود. بهگفته این منابع، عملیات نظامی پیشین دولت آمریکا که با هدف اعمال فشار سریع طراحی شده بود، به نتیجه نرسیده و در صورت آغاز مرحله بعدی، ابعاد اقدام نظامی میتواند جهان را شگفتزده کند.
تحلیل غالب در اسرائیل این است که رئیسجمهوری آمریکا مایل است روند مذاکرات را تا نهایت دنبال کند نه لزوماً با امید دستیابی به توافقی پایدار، بلکه برای کسب مشروعیت سیاسی لازم جهت اقدام نظامی. بر اساس ارزیابی مشترک اغلب تحلیلگران اطلاعاتی اسرائیل، حکومت ایران وارد یک روند افول ساختاری شده است. چه آمریکا دست به حمله بزند و چه نزند، بقای رژیم آیتاللهها در بلندمدت ممکن نخواهد بود. این فروپاشی تحت فشار همزمان داخلی و خارجی، ادامه حیات را برای جمهوری اسلامی ناممکن کرده است. در مقابل، هرگونه توافق آمریکا با رژیم ایران، حتی توافقی محدود، میتواند بهمثابه طناب نجاتی برای جمهوری اسلامی در حال زوال عمل کند.
از نظر نظامی، اسرائیل امروز شمار قابل توجهی جنگنده در برد حمله به ایران در اختیار دارد، در حالی که آمریکا تاکنون کمتر از دویست هواپیمای نظامی به منطقه اعزام کرده است. همین امر باعث شده است که اسرائیل جایگاهی محوری در رایزنیهای جاری داشته باشد. در اسرائیل این درک وجود دارد که رئیسجمهوری آمریکا قصد دارد به مذاکرات اجازه دهد تا به بنبست کامل برسند؛ نه برای دستیابی به توافقی مطلوب، بلکه برای فراهم کردن زمینه اقدام نظامی.
