جمهوری اسلامی معمولاً روزانه حدود ۴ میلیون بشکه نفت تولید می‌کند؛ حدود نیمی از آن در داخل مصرف می‌شود و بقیه صادر می‌شود. نفت آماده صادرات در مخازن زمینی و همچنین نفتکش‌های مستقر در خلیج فارس ذخیره می‌شود. اما این ظرفیت ــ شامل حدود ۱۲۰ میلیون بشکه ذخیره زمینی، از جمله در جزیره خارک، و ۳۲ میلیون بشکه در نفتکش‌ها ــ به‌سرعت در حال پر شدن است، زیرا محاصره مانع بازگشت تقریباً تمام نفتکش‌های خالی شده است.

همایون فلکشاهی، رئیس بخش تحلیل نفت در کپلر، گفت در صورت ادامه محاصره، ایران احتمالاً طی حدود ۲۵ تا ۳۰ روز آینده با کمبود کامل فضای ذخیره‌سازی مواجه خواهد شد.

فلکشاهی می گوید:
هدف اصلی این محاصره، قرار دادن جمهوری اسلامی در برابر یک ضرب‌الاجل مالی است.

یکی از مقام‌های وزارت نفت جمهوری اسلامی که نخواست نامش فاش شود، گفت جمهوری اسلامی برای کاهش بحران ذخیره‌سازی، تولید برخی چاه‌های نفت را کاهش داده است. او تخمین زد که حدود ۴۰ تا ۴۵ روز تا پر شدن کامل ظرفیت ذخیره‌سازی زمینی و دریایی باقی مانده است.

جست‌وجوی مسیرهای تجاری جایگزین

پیش از جنگ، حدود ۷۰ درصد واردات و صادرات ایران از طریق بنادر جنوبی کشور انجام می‌شد. ایران طیف گسترده‌ای از کالاها از جمله غلات، دارو، تجهیزات الکترونیکی و تجهیزات صنعتی وارد می‌کند و اکنون دولت به‌دنبال مسیرهای تازه‌ای برای تأمین نیازهای اقتصادی و معیشتی کشور است.

ایران مرزهای زمینی و دریایی متعددی دارد؛ از جمله ترکیه و عراق در غرب، افغانستان و پاکستان در شرق، و جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان و دریای خزر در شمال که مشمول محاصره آمریکا نیستند.

ایران انتقال کالا از طریق زمینی از پاکستان و ترکیه را آغاز کرده، محموله‌هایی را از طریق دریای خزر از روسیه دریافت می‌کند و همچنین از خط آهنی استفاده می‌کند که چین را از طریق ترکمنستان و قزاقستان به ایران متصل می‌کند. با این حال، استفاده از این مسیرها برای صادرات گسترده نفت تقریباً ممکن نیست.

اسفندیار باتمانقلیچ، مدیر بنیاد بورس و بازار در لندن که اقتصاد ایران را رصد می‌کند، گفت:
«این مسیرها نمی‌توانند اختلالات خلیج فارس را به‌طور کامل جبران کنند، اما دست‌کم اندکی پشتیبانی و یک جایگزین محدود برای بنادر جنوبی فراهم می‌کنند.»

حمید غنبری، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی در امور دیپلماسی اقتصادی، روز یکشنبه به یک روزنامه اقتصادی گفت ایران می‌تواند فشار اقتصادی را تحمل کند، «اما این به آن معنا نیست که همه‌چیز عادی است، همه‌چیز عالی خواهد بود و هیچ فشاری احساس نخواهیم کرد.

فشار اقتصادی

جنگ اقتصاد ایران را ــ که پیش‌تر نیز زیر فشار سال‌ها تحریم آمریکا، سوءمدیریت و فساد قرار داشت ــ ویران‌تر کرده است. درست پیش از آغاز جنگ، تورم و سقوط ارزش پول ملی موجی از اعتراضات سراسری را در ایران ایجاد کرده بود که حکومت آن را با خشونت مرگبار سرکوب کرد.

اکنون ارزش ریال بیش از پیش سقوط کرده و نرخ تورم به رکورد تاریخی ۶۰ درصد رسیده است. ایرانی‌ها روغن خوراکی را از مرز ترکیه وارد می‌کنند. دست‌کم یک میلیون شغل از بین رفته و تقریباً در تمام بخش‌های اقتصادی گزارش‌هایی از اخراج گسترده نیروها منتشر شده است. بسیاری از کارکنان دولت نیز دست‌کم دو ماه است حقوق کامل خود را دریافت نکرده‌اند.

در شبکه‌های اجتماعی، مردم روایت‌هایی از تمام شدن پس‌اندازهایشان و فروش وسایل شخصی برای زنده ماندن منتشر می‌کنند. اگر وضعیت اقتصادی همچنان رو به وخامت برود، حکومت با خطر موج تازه‌ای از اعتراضات و خشم عمومی مواجه خواهد شد. هرچند اعتراضات قبلی مشروعیت جمهوری اسلامی را به چالش کشیده، اما به‌دلیل آمادگی حکومت برای استفاده از خشونت مرگبار علیه معترضان، تاکنون به سقوط آن منجر نشده است.

زنی ایرانی به نام سارا کریمی این هفته در شبکه‌های اجتماعی نوشت:
«فکر نمی‌کنم زندگی طبقه متوسط مدرن ایران هیچ‌وقت تا این حد فاجعه‌بار و تحقیرآمیز بوده باشد. تاریخ این کشور کم قحطی و بحران نداشته، اما این سقوط اقتصادی با چنان حس روزمره‌ای از تبعیض، نابرابری و لگدمال شدن کرامت انسانی همراه شده که چیزی جز خشم برای آدم باقی نمی‌گذارد.»