محمدرضا شجریان: وقار و آرامش موسیقی دیروز جای خود را به خشم و گستاخی داد

خبرگزاری میراث فرهنگی- گروه فرهنگ و هنر- در حالی مراسم بزرگداشت زنده یاد جلیل شهناز در خانه هنرمندان ایران برگزار شد که محمدرضا شجریان در این مراسم به تفاوت نوازندگی نسل گذشته با امروز اشاره کرد. به گفته شجریان؛ وقار و آرامش موسیقی دیروز جای خود رابه خشم و گستاخی بخشید.

به گزارش CHN، مراسم بزرگداشت زنده یاد جلیل شهناز با حضور برخی از بزرگان موسیقی، خانواده این هنرمند و دوستداران وی، امروز 27 خردادماه در خانه هنرمندان ایران برگزار شد. محمدرضا شجریان یکی از شرکت کنندگان در این مراسم بود که بر روی صحنه آمد و با یادآوری قطعه ای از تارنوازی شهناز و همراهی تمبک امیرناصرافتتاح، خاطره شهناز را گرامی داشت. شجریان درباره شیوه نوازندگی زنده یاد شهناز می گوید:«شگرد شهناز این بود که سر ضرب را دیرتر می زد و خوب این ویژگی چیزی نبود که همه بتوانند با آن همراهی کنند اما امیرناصر افتتاح همراه خوبی برای شهناز بود.»

وی همچنین شیوه نوازندگی منحصر به فرد شهناز را مختص به خود او دانست و افزود: «زنده یاد شهناز وقتی ساز می زد داستانش را آغاز می کرد. در نوازندگی او، موتیف ها همه از یک جنس اند و تصویرسازی در نوازندگی او به وضوح وجود دارد.»

به گفته شجریان، در داستان زنده یاد شهناز که با نوازندگی او همراه می شد صحبت از معشوق بود. معشوقی که با وقار می آید و شهناز راوی آن بود. شجریان افزود: «من همواره قطعاتی که شهناز در آنها نواخته است را با چشمان بسته دنبال می کنم و می دانم که معشوق با وقار می آید. کمتر نوازنده ای دیده ام که اینگونه در نوازندگی اش تصویر وجود داشته باشد. شهناز خدای این کار بود.»

وی در ادامه می افزاید: «موتیف ها و اجزای کوچک موسیقی در نوازندگی شهناز همه از یک جنس اند. گسستی وجود ندارد و کمتر نوازنده ای را می توان یافت که اینطور سر حوصله بنوازد. 50 سال است که با این ساز زندگی می کنم و این ساز هم در من، در این ساز چیزهایی را پیدا کرده ام که باورکردنی نیست. »

شجریان، با صحبت از منطقی که بین جملات سازی شهناز وجود داشته و دارد تاکید می کند:« زنده یاد شهناز اجزای ساز را خوب می شناخت. سازبندی اش از منطقی عجیب تبعیت می‌کرد. این منطق را تنها "شهناز"داشت و خاص اوست.»

وی با تفکیک شیوه نوازندگان نسل جدید با نسل گذشته اظهار امیدواری می کند:« امیدوارم جوانان ما این نوع خاص از نوازندگی را بیاموزند و بپرورانند. امیدواری گسستگی و از این شاخه به آن شاخه پریدن که مختص نسل امروز است با پرورش تصحیح شود.»

شجریان معتقد است:«نسل امروز با نسل دیروز در نوازندگی و استفاده از اشعار تفاوت عمده ای دارند. گاهی اوقات می توانیم از شعر شعرا پی به تاریخ ببریم اما نوازندگی امروز از یک قانون خاص تبعیت نمی کند. اگرچه تاثیرات اجتماعی را می توان در ساز و فرم نوازندگی دید اما تاثیرات اجتماعی اثرات زیادی بر شیوه نوازندگی دارند.»

وی می‌افزاید:«در زمان شهناز و قبل تر از آن، موسیقی وی‍ژگی خاص اش آرامش بود . این وقار و آرامش را در ساز و نوازندگی زنده یاد جلیل می توانستیم بشنویم. اما در حال حاضر جوانان ساز می زنند اما همه به سراغ تکنیک و قدرت رفته اند و با ریشه یابی در آن می بینم که فشارهای سیاسی آنچنان روی هنر تاثیر می گذارد که خشم و گستاخی را می توان در نوازندگی هنرمندان امروز شنید.»

شجریان اظهار امیدواری می کند که روزی هنرمندان آنقدر آرامش داشته باشند که بتوانند آن را به دیگران نیز منتقل کنند.

در مراسم امروز شهرام میرجلالی یکی از شاگردان زنده یاد جلیل شهناز با نواختن تار، اصغر شاه زیدی آواز خوان و محمود رفیعیان با تنبک، قطعه ای از قطعات اجرا شده توسط آن مرحوم را اجرا کردند.

در نسل پیش نگاه متعالی به هنر وجود داشت
در مراسم امروز، همچنین مجید سرسنگی مدیرعامل خانه هنرمندان، نیز درباره زنده یاد جلیل شهناز صحبت کرد. سرسنگی در بخشی از صحبت‌های خود با اشاره به تفاوت نگاه هنری در هنرمندان نسل امروز و دیروز، گفت:« در نسل پیش یک نوع نگاه متعالی به هنر وجود داشت که با نگرش‌های سطحی و مسلط امروزی تفاوت عمده‌ای داشت. نگاه امروز به هنر نگاهی است که کمتر می توان در آن مسایل اخلاقی، و جنبه زیبایی شناسانه را می توان یافت. »

به اعتقاد سرسنگی، اغلب آثار هنری امروز، ویژگی مصرف کنندگی و تقلیدی دارند که در خدمت سفارش دهندگان هستند. وی صبحت های خود را با پرسشی تامل برانگیز خاتمه داد و گفت:« در دوران معاصر، ما تا چه اندازه توانستیم آثار فاخر تولید کنیم و به آن واسطه به آن ببالیم؟»

در مراسم بزرگداشت زنده یاد جلیل شهناز، محمد اسماعیلی، محمد موسوی، عباس خوشدل، جواد لشگری، نادر گلچین، زیدالله طلوعی، حمیدرضا نوربخش، داود گنجه ای، حسام الدین سراج، جواد لشگری حضور داشتند. اجرای این برنامه را نیز ژاله صادقیان برعهده داشت.

همچنین از طرف خانه موسیقی شاخه های گل و سکه طلا به آقایان طلوعی، گنجه ای و خان صادقیان که در خردادماه متولد شده اند اهدا شد.

به گزارش CHN، استاد جلیل شهناز اول خردادماه سال 1300 در تهران متولد شد و در 27 خرداد سال 1392 از دنیا رفت. وی با حضور در برنامه گلهای رادیو، شرکت در جشنواره‌های و اجراهای افتخار آمیز در کشورهای مهم دنیا، نام ایران را سربلند نگه داشت. وی پس از انقلاب اجرای زنده ای در داخل کشور نداشت اما نشان و درجه دکترای افتخاری را در سال 83 دریافت کرد. قطعات به یادماندنی او در برنامه گلهای جاویدان با هنرمندانی همچون خالقی، علی اصغر بهاری، عبدالوهاب شهیدی، بنان، و ... به یادگار مانده است.