۱. زمینه و هدف تظاهرات
حنیف حیدرنژاد- در پی فراخوان رضا پهلوی از ایرانیان خارج از کشور برای برگزاری تظاهرات در حمایت از مردم داخل ایران و در محکومیت سرکوب و کشتار گسترده معترضان، دهها و شاید صدها هزار ایرانی در روزهای ۲۴ و ۲۵ ژانویه ۲۰۲۶ در شهرهای مختلف اروپا، آمریکای شمالی، شرق آسیا، ژاپن و استرالیا دست به تجمعات گسترده زدند.
در همین فاصله، سازمان مجاهدین خلق تظاهراتی را برای ۱۸ بهمن / ۷ فوریه ۲۰۲۶ در برلین اعلام کرده است. این تجمع نه در پیوند با حمایت از مردم داخل ایران، بلکه به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد انقلاب اسلامی برگزار میشود؛ انقلابی که پیامدهای آن، به نابودی ایران و ایرانیان انجامید.
بررسی زمانبندی و نحوه سازماندهی این فراخوان نشان میدهد که هدف اصلی آن، بیش از هر چیز، رقابت سیاسی و صفآرایی در برابر رضا پهلوی و تقویت «جبهه ضد پهلوی» می باشد. انتظار میرود سازمان مجاهدین برای تقویت این صفبندی، از گروههای مختلف موسوم به «پنجاهوهفتی» ـ بهصورت مستقیم و غیرمستقیم ـ دعوت کند تا با نمادها و پرچمهای خود در این تجمع حضور یابند. مجاهدین می خواهند از این طریق نشان دهند که محور اصلی جبهه ضد رضا پهلوی هستند.
۲. ترکیب جمعیت و مسئله مشروعیت اجتماعی
سازمان مجاهدین سالهاست که در میان بخش بزرگی از ایرانیان خارج از کشور با انزوای گسترده روبهرو است. با این حال، این سازمان میکوشد با استفاده از روشهایی خاص، تجمعات خود را پرشمار و نماینده «ایرانیان» جلوه دهد.
بر اساس مشاهدات میدانی و گزارشهای متعدد، در تظاهرات مجاهدین معمولاً:
- ردیفهای ابتدایی به اعضا و نیروهای سازمان اختصاص دارد؛
- در بخشهای بعدی، افراد غیرایرانی قرار داده میشوند تا حجم جمعیت افزایش یابد.
۳. نیروهای غیرایرانی؛ چگونه و از کجا؟
الف) کمپهای پناهندگی
در کشورهای مختلف، نیروهای مرتبط با سازمان مجاهدین با مراجعه به کمپهای پناهندگی، با وعده سفر رایگان (از جمله به برلین)، پرداخت هزینه رفتوآمد و اقامت در هتل، شماری از پناهجویان را به شرکت در تظاهرات ترغیب میکنند.
بر اساس شهادت برخی پناهجویان، معمولاً به آنان گفته میشود:
«سخنرانان شناختهشدهای از سراسر اروپا در این تظاهرات حضور دارند که در پارلمانهای ملی یا پارلمان اروپا نفوذ دارند. هرچه جمعیت بیشتر باشد، امکان تأثیرگذاری بر سیاستهای پناهندگی هم بیشتر میشود. اگر میخواهید زودتر از کمپ خارج شوید، شرایط بهتری داشته باشید یا اخراج نشوید، در این تجمع شرکت کنید.»
پیش از سقوط بشار اسد نیز، گزارشهایی از جذب پناهجویان سوری با استدلال «مخالفت مشترک با جمهوری اسلامی» منتشر شده بود.
تأمین کامل هزینههای سفر و جذابیت خروج موقت از فضای سخت کمپهای پناهندگی، برای بسیاری از پناهجویان فرصتی برای نفس کشیدن و بیرون آمدن - هر چند موقت - از شرایط سخت کمپ پناهندگی است.
ب) اوکراینیها
به دلیل ارسال پهپادهای شاهد از سوی جمهوری اسلامی به روسیه، شهروندان اوکراینی، جمهوری اسلامی را دشمن خود میدانند. مجاهدین با تکیه بر همین موضوع، آنان را به حضور در تظاهرات دعوت میکنند و عنوان میکنند که این جمعیت میتواند بهعنوان اهرمی برای فشار بیشتر بر دولتهای اروپایی و افزایش کمکها به اوکراین استفاده شود؛ حتی اوکراینی ها تشویق می شوند با پرچم اوکراین در تجمع حاضر شوند. اینگونه، مجاهدین می خواهند ادعا کنند حتی در بین غیرایرانی ها «آلترناتیو» محسوب می شوند.
ج) افراد واسط
در بسیاری از موارد، سازمان مجاهدین از «افراد واسطِ» شناختهشده در میان ملیتهای مختلف استفاده میکند. این افراد، در ازای دریافت پول، مأمور جذب شرکتکننده هستند و پیامهای سازمان را به شرکت کنندگان منتقل میکنند. هرچه تعداد افراد جذبشده بیشتر باشد، دریافتی آنها نیز افزایش مییابد. برخی شرکتکنندگان نیز مستقیماً از همین واسطهها پول دریافت میکنند تا صرفاً در تظاهرات حضور داشته باشند.
۴. نشانههای قابل شناسایی در تظاهرات
- اتوبوسهای حامل شرکتکنندگان، پلاک کشور مبدأ را دارند.
- به شرکتکنندگان جلیقه و کلاه زرد داده میشود تا ظاهر جمعیت یکدست شده و تشخیص غیرایرانی بودن افراد در عکس و فیلم دشوارتر شود.
۵. توصیههایی برای مستندسازی و روشنگری میدانی
برای شفافسازی ترکیب واقعی این تجمعات - و رسوا کردن فریبکاری سازمان مجاهدین در مورد ایرانی بودن شرکت کنندگان- میتوان بهصورت خلاقانه و بدون درگیری با آنها- فیلم برداری و مستند سازی کرد، از جمله از طُرق زیر:
- حضور چندنفره در محل پارک اتوبوسها و ثبت پلاک اتوبوس ها،
- گفتوگو با رانندگان یا مسافران،
- ورود کنترلشده به صف جمعیت و ثبت تصاویر از افراد غیرایرانی،
- گفتوگوهای کوتاه، دوستانه و غیررسمی با شرکتکنندگان در مورد انگیزه شرکت و اینکه از کجا می آیند،
- توجه به حاشیههای پایان تجمع. معمولاً افراد غیرایرانی از سخنرانیهای فارسی خسته شده و در حاشیه مخل سخنرانی پایانی می نشینند،
- در صورت امکان - برای ارزیابی میزان شرکت کنندگان- تصویربرداری از جمعیت از بالای ساختمان های بلند، بویژه در محل پایانی. مجاهدین همیشه با اغراق، جمعیت شرکت کننده را چندین برابر اعلام می کنند. اما با داشتن عکس های واضح از بلندی، می توان به کمک برنامه مخصوص یا هوش مصنوعی تعداد جمعیت را با میزان خطای کم محاسبه کرد.
بهتر است این اقدامات بهصورت گروهی انجام شود. در صورت ایجاد مزاحمت از سوی مجاهدین، یک نفر میتواند صرفاً وظیفه ثبت همین ممانعتها را بر عهده بگیرد.
۶. پرهیز از حاشیهسازی
سازمان مجاهدین سابقه طولانی در مظلومنمایی و بزرگکردن حاشیهها دارد. هرگونه درگیری لفظی یا فیزیکی میتواند به ابزاری تبلیغاتی علیه مخالفان تبدیل شود. تحریک عمدی، از جمله با فحاشی یا رفتارهای توهینآمیز از سوی مجاهدین دور از انتظار نیست. حفظ خونسردی و ثبت تصویری وقایع، مؤثرترین پاسخ است.
۷. ملاحظات پایانی
باید فرض را بر این گذاشت که مجاهدین - از طریق افرادِ واسطه- به بشرکتکنندگان توصیه کنند از گفتوگو یا مصاحبه خودداری کنند. بنابراین، مستندسازی باید متنوع، منعطف و متناسب با شرایط صحنه انجام شود؛ از گفتوگوی رسمی با شرکت کنندگان گرفته تا مشاهده و ثبت غیرمستقیم.
باید اصل را بر این گذاشت که حتی همین مطلب ممکن است از سوی مجاهدین مطالعه شده و آنها نیروهای خود را برای جلوگیری از مستند سازی ملیت و انگیزه شرکت کنندگان، توجیه کرده و تلاشهایی برای جلوگیری از ثبت واقعیت انجام دهند. در چنین حالتی ابتکار فردی و آمادگی قبلی میتواند بسیاری از موانع را کنار بزند. هدف افرادی که برای مستند سازی وارد صفوف تظاهر کنندگان مجاهدین می شوند باید نه درگیری، بلکه روشنگری، مستندسازی و افزایش آگاهی عمومی باشد.
