مجتبی خامنهای؛ از «ولیعهد پنهان» تا رهبر جنگزده جمهوری اسلامی
کریم سجادپور [شبکه ایکس] [نشریه آتلانتیک]
ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا
در آغاز جنگ، برخی در واشنگتن امیدوار بودند ایران نیز مانند ونزوئلا وارد سناریویی شود که در آن پس از حذف رهبر، یک چهره از درون حکومت قدرت را به دست بگیرد و با غرب وارد معامله شود؛ مدلی شبیه به قدرتگیری دلسی رودریگز پس از سقوط نیکولاس مادورو. اما آنچه در ایران در حال شکلگیری است متفاوت به نظر میرسد. بهجای یک «دلسی رودریگز ایرانی»، جنگ فعلاً چهرهای شبیه کیم جونگاون (رهبر موروثی و سختگیر) را به قدرت رسانده است: مجتبی خامنهای.
پسر رهبر پیشین جمهوری اسلامی اکنون در شرایطی قدرت را به دست گرفته که کشور همزمان با جنگ با آمریکا و اسرائیل و نیز نارضایتی گسترده داخلی روبهرو است.
گزارشها حاکی است او در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل زخمی شده و اکنون در مخفیگاه امنیتی به سر میبرد تا از خطر ترور در امان بماند.
یکی از منابع آگاه در تهران که سالها او را میشناسد میگوید: «آنها خانوادهاش را کشتهاند. حالا او تشنه خون است.»
رهبری با بحران مشروعیت
بزرگترین مشکل مجتبی خامنهای از همان ابتدا کمبود مشروعیت است.
انقلاب ۱۹۷۹ که به رهبری خمینی نظام سلطنتی ایران را سرنگون کرد، اساساً علیه حکومت موروثی شکل گرفت. خود خمینی نیز جانشینی خانوادگی در قدرت را «سیستمی شیطانی» و «بیجایگاه در اسلام» توصیف کرده بود.
با این حال اکنون، پس از کشته شدن علی خامنه ای در حملات جنگی، پسر او بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی انتخاب شده است؛ تصمیمی که بسیاری آن را حرکت به سمت نوعی «سلطنت مذهبی» میدانند.
مردی تندروتر اما کمکفایتتر
به گفته منابع نزدیک به ساختار قدرت در تهران، مجتبی خامنهای از نظر ایدئولوژیک حتی رادیکالتر از پدرش است، اما در عین حال تواناییهای شخصی و سیاسی کمتری دارد.
یک منبع آگاه میگوید:
«او سخنران خوبی نیست و مهارتهای ارتباطی محدودی دارد؛ چیزی شبیه بسیاری از فرزندان دیکتاتورها.»
به گفته این منبع، وقتی اولین سخنرانی رسمی خود را بهعنوان رهبر انجام دهد، بسیاری از ایرانیان متوجه خواهند شد که از نظر کاریزما و حضور سیاسی بسیار ضعیف است.
گزارشها نیز نشان میدهد که او حتی پس از انتصاب به رهبری هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده و سخنرانی نکرده است؛ موضوعی که به گمانهزنی درباره وضعیت جسمی و سیاسی او دامن زده است.
حلقه نزدیکان: چهرههای سرکوب
حلقه نزدیک به مجتبی خامنهای شامل چند چهره امنیتی و نظامی شناختهشده در ساختار جمهوری اسلامی است:
-
حسین طائب - رئیس پیشین اطلاعات سپاه
-
محمدباقر قالیباف - فرمانده سابق سپاه و رئیس فعلی مجلس
-
حسین فدایی - از چهرههای امنیتی نزدیک به دفتر رهبری
همگی از چهرههایی هستند که سالها در سرکوب مخالفان و مدیریت دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی نقش داشتهاند.
سیامک نمازی، شهروند آمریکایی که هشت سال توسط سپاه پاسداران زندانی بود، درباره حسین طائب گفته است:
«او از افراطیترین چهرههای تندرو و یکی از شرورترین شخصیتها در جمهوری اسلامی است.»
به گفته نمازی، بسیاری از پروندههای گروگانگیری خارجیها با حمایت طائب و با اطلاع مجتبی خامنهای انجام شده است.
نامی که از یک تروریست الهام گرفته شد
جالب آنکه نام مجتبی خامنهای نیز به گفته برخی منابع از یکی از قهرمانان مورد علاقه پدرش گرفته شده است: مجتبی نواب صفوی
نواب صفوی، رهبر گروه اسلامگرای «فدائیان اسلام»، در دهه ۱۹۵۰ میلادی ترور چندین سیاستمدار و روشنفکر ایرانی را سازماندهی کرد و در نهایت نیز اعدام شد.
معمای واشنگتن
برای آمریکا، جنگ جاری تا اینجا از نظر نظامی موفق بوده است. حملات گسترده توانستهاند بخشی از توان نظامی و راهبردی جمهوری اسلامی را تضعیف کنند.
اما از نظر سیاسی، نتیجه هنوز روشن نیست.
مشکل اصلی برای دولت ترامپ این است که جنگ ممکن است در نهایت به سقوط رژیم منجر نشود، بلکه صرفاً نسخهای جوانتر و شاید رادیکالتر از همان نظام را بر سر کار بگذارد.
به عبارت دیگر، آمریکا ممکن است جنگ را در حالی پایان دهد که ایران همچنان تحت کنترل مجتبی خامنهای باشد رهبری با همان جهانبینی ایدئولوژیک پدرش، اما سه دهه جوانتر.
و این شاید بزرگترین پرسش جنگ باشد:
آیا تضعیف رژیم کافی است، یا تغییر آن تنها راه پایان بحران خواهد بود؟
1 Instead of producing an Iran's Delcy Rodriguez, the war has for now produced a budding Iranian Kim Jong Un. A profile of Mojtaba Khamenei, including from a Tehran source who's long known him. "They've just killed his family; He's bloodthirsty now." https://t.co/L8XryoOsdI
-- Karim Sadjadpour (@ksadjadpour) March 11, 2026
***

















