حکومتی که خود را حامل یک مأموریت قدسی می‌داند، در سطح گفتار نقش والدی دلسوز را ایفا می‌کند. اما در سطح عمل، این ادعا بارها با واقعیت‌هایی متناقض مواجه شده است. استفاده از مفاهیم مذهبی و ملی برای کنترل و سرکوب اعتراضات، نشان می‌دهد که این مراقبت بیش از آنکه واقعی باشد، کارکردی ابزاری دارد.

سازوکارهایی مانند ولایت مطلقه فقیه و نظارت استصوابی نیز این الگو را تقویت می‌کنند؛ جایی که محدودسازی انتخاب سیاسی، نه به‌عنوان سلب حق، بلکه به‌عنوان حفاظت از مردم بازتعریف می‌شود. این وارونه‌سازی، شباهت قابل‌توجهی با پدیده Gaslighting دارد: وضعیتی که در آن، واقعیت از سوی قدرت بازنویسی می‌شود تا فرد، حتی در محرومیت، خود را بدهکار بداند.

در چنین ساختاری، والد دلسوز تنها تا زمانی وجود دارد که شهروند، مطیع باقی بماند؛ و با نخستین نشانه‌های نافرمانی، همین ساختار به‌سرعت به دستگاهی سرکوب‌گر تغییر چهره می‌دهد.

فقدان همدلی و سردی عاطفی (Callousness)

در روان‌شناسی، سایکوپت‌ها به نوعی کوری عاطفی دچارند؛ آن‌ها رنج را می‌بینند، اما آن را تجربه نمی‌کنند. در سطح سیاسی، این ویژگی می‌تواند به شئ‌انگاری شهروندان منجر شود.

نمونه‌های عینی این الگو را می‌توان در نحوه مواجهه با بحران‌ها دید. در جریان همه‌گیری کرونا، تصمیماتی مانند تأخیر در واردات واکسن‌های معتبر، که با ملاحظات ایدئولوژیک همراه بود، به افزایش هزینه‌های انسانی انجامید، بدون آنکه مسئولیتی شفاف یا حس پشیمانی در سطح رسمی بروز یابد. در ماجرای سرنگونی پرواز PS752 نیز، زنجیره‌ای از انکار، تأخیر در پذیرش واقعیت، و سپس مدیریت کنترل‌شده اطلاعات، بیش از آنکه نشان‌دهنده همدلی باشد، بیانگر اولویت حفظ ساختار قدرت بود.

در چنین شرایطی، شهروندان نه به‌عنوان صاحبان حق، بلکه به‌عنوان متغیرهایی در معادلات بقا تعریف می‌شوند.

زیست انگلی و غارت منابع (Parasitic Lifestyle)

سایکوپت‌ها معمولاً تمایل دارند بدون تولید واقعی، از منابع دیگران بهره‌برداری کنند. این الگو در سطح کلان، می‌تواند به شکل مصرف ناپایدار منابع ملی و بی‌توجهی به آینده بروز پیدا کند.

در ایران، مجموعه‌ای از سیاست‌ها--از تخصیص منابع به پروژه‌های پرهزینه نظامی و ایدئولوژیک تا بی‌توجهی به زیرساخت‌های حیاتی--نشان می‌دهد که اولویت با بقای کوتاه‌مدت است، نه توسعه پایدار. در واقع، تضاد بنیادین میان منافع ملی و بقاء نظام، هسته‌ی مرکزی این زیست انگلی را تشکیل می‌دهد؛ جایی که ایران به عنوان یک موجودیت تاریخی، فدای نظام به عنوان یک موجودیت سیاسی می‌شود. سایکوپت کل را برای خود می‌بلعد و خانه را برای گرم کردن خود می‌سوزاند. بحران آب، که حاصل سال‌ها مدیریت ناکارآمد و تصمیمات غیرکارشناسی است، نمونه‌ای روشن از این رویکرد است که در آن، کشور نه به‌عنوان یک پروژه‌ی بین‌نسلی، بلکه به‌مثابه منبعی برای مصرف فوری دیده می‌شود.

فریبکاری در روابط بیرونی و استراتژی آشوب

در روابط بین‌فردی، سایکوپت‌ها اغلب با ایجاد تنش و بی‌ثباتی، موقعیت خود را تثبیت می‌کنند. در سطح سیاست خارجی، این الگو می‌تواند به شکل اتکا به اهرم‌های تنش‌زا و بی‌ثبات‌سازی محیط پیرامونی ظاهر شود.

حمایت از گروه‌های نیابتی در منطقه، یا استفاده ابزاری از بازداشت اتباع دوتابعیتی در برخی مقاطع، نشان‌دهنده رویکردی است که در آن فشار جایگزین اعتمادسازی شده است. در همین راستا، روند طولانی و پرتنش پرونده هسته‌ای نیز بیش از آنکه به حل‌وفصل پایدار منجر شود، به چرخه‌ای از بحران و مذاکره انجامیده است. این استراتژی، اگرچه در کوتاه‌مدت می‌تواند ابزار چانه‌زنی ایجاد کند، اما در بلندمدت، هزینه‌هایی چون تحریم، انزوا و کاهش سرمایه بین‌المللی را به همراه داشته است.

خودشیفتگی مفرط و مکانیسم فرافکنی (Projection)

سایکوپت‌ها به‌ندرت مسئولیت خطاهای خود را می‌پذیرند و تمایل دارند مشکلات را به عوامل بیرونی نسبت دهند. در سطح سیاسی، این ویژگی می‌تواند به شکل فرافکنی سیستماتیک ظاهر شود.

در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی، بسیاری از بحران‌ها--از مشکلات اقتصادی تا نارضایتی‌های اجتماعی--در چارچوب دشمن بیرونی تعریف می‌شوند. این دشمن‌تراشی دائمی، سیستم را در یک اتاق پژواک (Echo Chamber) محبوس کرده است؛ جایی که قدرت تنها صدای تکرار شونده‌ی خود را می‌شنود و از پذیرش واقعیت‌های جهانی سر باز می‌زند. از منظر بالینی، انزوای فزاینده بین‌المللی ایران را می‌توان پیامد مستقیم این خودشیفتگی دید؛ چرا که فرد سایکوپت به دلیل ناتوانی در پذیرش اصول تعاملی، در نهایت تنها می‌ماند. در سطحی عمیق‌تر، پیوند دادن تصمیمات سیاسی به امر قدسی، امکان نقد را ناممکن و سرکوب مخالفان را مشروع می‌کند. در چنین حالتی، قدرت نه‌فقط خود را مصون از خطا می‌داند، بلکه آن را در چارچوبی مقدس بازتعریف می‌کند.

مجموع این الگوها، تصویری از ساختاری را ارائه می‌دهد که در آن شکاف میان گفتار و کردار، محدودیت همدلی، مصرف ناپایدار منابع، تنش‌محوری در سیاست خارجی و فرافکنی شناختی به‌صورت هم‌زمان و افزایش یابنده عمل می‌کنند.

ساختاری که در بلندمدت با فرسایش سرمایه اجتماعی در داخل و کاهش اعتبار در خارج مواجه شده، خودش هم در بن‌بست یادگیری می‌گیرد و توان هرگونه اصلاح خود را از دست می‌دهد.

به این ترتیب مسئله صرفاً یک بحران سیاسی نبوده، نشانه‌ای از اختلال در نسبت میان قدرت و انسان است که در تداوم چند دهه‌ای خود جامعه امروز ایران را نابود کرده است و شرایط امروز ایران خود گویای این تاثیرات مخرب است.

چرخه‌ای معیوب که تنها را نجات از آن شکستن آن برای رهایی از آن است.