شکاف عمیق تهران-واشینگتن در آستانه انفجار
امیت سگال - ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا
در حالی که به گفته ترامپ قرار است مذاکرات با ایران از فردا از سر گرفته شود، جمهوری اسلامی اعلام کرده هیأتی اعزام نخواهد کرد. با وجود این مواضع متناقض، یک مقام ارشد تأیید کرده که در حال حاضر یک چارچوب ششبندی میان آمریکا و رژیم ایران در دست بررسی است.
بر اساس این طرح پیشنهادی:
- تعلیق ۱۵ ساله غنیسازی اورانیوم؛ در حالی که آمریکا ابتدا خواهان توقف ۲۰ ساله بود و تهران مدت کوتاهتری را میخواست، در نهایت دو طرف بر عدد ۱۵ سال به توافق نسبی رسیدهاند.
- ذخایر موجود اورانیوم غنیشده رقیق شده و به گاز اورانیوم تبدیل میشود؛ اقدامی که عملاً برنامه هستهای را به نقطه آغاز بازمیگرداند. با توجه به آسیبدیدگی یا مدفون شدن بخش زیادی از سانتریفیوژها، بازگشت به غنیسازی دشوارتر خواهد شد.
- تأسیسات هستهای برای بازرسی باز میشوند؛ بازرسیهایی که احتمالاً توسط نمایندگان آمریکایی انجام خواهد شد، نه آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
- تنگه هرمز برای عبور آزاد کشتیهای تجاری بازگشایی میشود، بدون دریافت عوارض از سوی رژیم ایران.
- پایان رسمی درگیریها، تضمین عدم بازگشت به جنگ، و خروج نیروهای آمریکایی از خلیج فارس.
- لغو تدریجی تحریمهای اقتصادی.
در کنار امتیازات هستهای، مسئله اصلی همین رفع تحریمهاست. برخلاف برخی گزارشها، هدف مستقیم «تغییر رژیم» بهصورت رسمی مطرح نبوده، بلکه ایجاد شرایطی برای فروپاشی آن مدنظر بوده است. به گفته منابع، فشار ناشی از تحریمها و محاصره اقتصادی، حکومت را به لبه بحران رسانده و برداشتن این فشارها میتواند یک «تنفس حیاتی» در اختیار آن قرار دهد.
با این حال، باید تأکید کرد که این چارچوب هنوز صرفاً در حد یک طرح پیشنهادی است و هیچ بخش آن نهایی نشده است. در روند مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا نیز سابقه نشان داده که چنین طرحهایی بارها مطرح شدهاند اما در نهایت بدون نتیجه کنار گذاشته شدهاند.
نکته مهم دیگر این است که موضوع برنامه موشکهای بالستیک عملاً در این مذاکرات نادیده گرفته شده است. بر اساس ارزیابیهای اطلاعاتی، حتی در صورت اعمال برخی محدودیتها، جمهوری اسلامی همچنان قادر خواهد بود طی چند سال آینده هزاران موشک بالستیک تولید کند. این یعنی حتی اگر غنیسازی متوقف شود، تهدید نظامی همچنان پابرجا خواهد ماند.
جمعبندی: هر توافقی که برنامه موشکی جمهوری اسلامی را محدود نکند، عملاً به تهران اجازه میدهد با استفاده از منابع آزادشده، توان نظامی خود را بازسازی کند. در چنین شرایطی، حتی یک توافق موفق هستهای نیز تضمینکننده صلح پایدار نخواهد بود و احتمال بازگشت تنشها در سالهای آینده کاملاً جدی است.
