Thursday, May 23, 2019

صفحه نخست » روحانی به دنبال برقراری «شرایط اضطراری» در ایران است؟

052319A_top.jpgفرامرز داور - ایران وایر

«حسن روحانی»، رییس جمهوری ایران از تاثیر تحریم‌های امریکا در دشوار شدن شرایط خبر داده و خواستار گرفتن «اختیارات ویژه» برای اداره کشور شده است.

او گفته است همانطور که در جریان جنگ با عراق، علی خامنه‎ای، رییس جمهوری وقت اختیارات ویژه‎ای از روح‎الله خمینی گرفته بود و ایران توانست جنگ را اداره کند و حتی موفقیت‌های بسیاری را به دست آورد، امروز هم خودش به چنین اختیاراتی نیاز دارد.

اختیارات ویژه در معنای حقوقی آن برای اداره دولت، برقراری نوعی شرایط اضطراری است که به دولت امکان می‎دهد فعالیت عادی و روزمره برخی از نهادها مثل قوه مجریه، مجلس شورای اسلامی و قوه قضاییه را به حالت تعلیق درآورد یا برای دوره‌ای محدود، تغییراتی در شرح وظایف و اختیارات آن‌ها بدهد. به دلیل برقراری این وضعیت، ممکن است رعایت بخش‌هایی از حق و حقوق تضمین شده شهروندان و برخی از قوانین بنیادی کشور به طور موقت با محدودیت‌هایی رو به رو یا اجرای آن‌ها تعلیق شود تا دولت اختیار وسیع‌تری برای اداره کشور پیدا کند.

دولت‎ها در وضعیت‎هایی هم‎چون جنگ و وقوع بلایای طبیعی، اختیارات ویژه می‎گیرند و کشور را در شرایط اضطراری، با این اختیارات موقت اداره می‎کنند. هدف از این کار این است که سرعت تصمیم‎گیری و عمل کردن دولت در شرایط غیرعادی افزایش پیدا کند. برقراری وضعیت اضطراری یا گرفتن اختیارات ویژه برای اداره کشور در میان دولت‎ها، تفاوت‌هایی با هم دارند.

مطالب بیشتر در سایت ایران وایر

در ایران، «قانون اساسی جمهوری اسلامی» اختیار ویژه برای رییس جمهوری در نظر نگرفته اما شرایط اضطراری را پیش‎بینی کرده و به دولت امکان داده است در وضعیتی هم‎چون جنگ، موقتا محدودیت‎های ضروری برقرار کند. اعمال این محدودیت‎ها باید با تصویب مجلس و برای مدت ۳۰ روز باشد. اما تمدید این ۳۰ روز در صورت نیاز دولت، متفاوت با مصوبه دیگری از مجلس، شدنی است. با این همه، تاکنون از این ماده قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران استفاده نشده اما موقتا با حکم حکومتی سازوکارهای فراقانونی برای اداره کشور تاسیس شده است.

تشکیل «شورای عالی پشتیبانی از جنگ» شاید اولین نمونه از اعطای اختیار ویژه به رییس جمهوری، در جمهوری اسلامی ایران باشد. این شورا پنج سال پس از شروع جنگ ایران و عراق، در شرایطی که اداره کشور در حال جنگ روز به روز سخت‎تر می‌شد، بدون مصوبه مجلس شورای اسلامی و بدون اشاره به برقراری شرایط اضطراری تشکیل شد و به سرعت اختیارات خود را وسعت داد.

حسن روحانی که عضو این شورا بوده، در خاطرات خود گفته است: «چون شورای عالی دفاع قادر نبود مساله پشتیبانی جنگ را حل کند، شورای دیگری در سال ۱۳۶۵ با عنوان شورای عالی پشتیبانی جنگ تشکیل شد که رییس این شورا هم رییس جمهوری بودند و دارای اختیارات وسیعی بود.»

چند ماه پس از تاسیس این شورا، علی خامنه‎ای، رییس جمهوری وقت ایران نامه‎ای به آیت‎الله خمینی نوشت که نشان می‎دهد شورای عالی پشتیبانی از جنگ اختیار وضع مصوباتی داشته که قوانین جاری را نقض می‎کرده است و از روح‌الله خمینی خواسته بود تا اعطای این اختیارات را کتبا اعلام کند.

آیت‎الله خمینی در پاسخی کوتاه به این نامه فرمان داد: «مصوبات شورای عالی پشتیبانی جنگ تا پایان جنگ‎لازم الاجرا است.»
یعنی شورا می‎توانست قانون وضع کند و قوانین مصوب مجلس را هم نادیده بگیرد.

حالا حسن روحانی، رییس جمهوری ایران هم خواهان گرفتن اختیارات ویژه‌ای شده است که در صورت اعطایش به او، حداقل اثر آن، تعلیق برخی از وظایف و اختیارات عادی نهادهای اصلی کشور مثل مجلس است. اما واقعیت این است که همانند سه سال آخر جنگ با عراق، شورای دیگری در جمهوری اسلامی ایران تشکیل شده که ظاهرا اختیارات ویژه‌ای به رییس جمهوری داده است. همانند دوره آیت‎الله خمینی که شورای ویژه اختیاراتی فراقانونی به اعضای آن داده بود، از خرداد سال ۱۳۹۷، چند هفته پس از خروج امریکا از توافق هسته‌ای «برجام»، شورایی به نام «شورای عالی هماهنگی اقتصادی قوا» با فرمان آیت‎الله خامنه‌ای تشکیل شده که ریاست آن با رییس جمهوری است و روسای مجلس و قوه قضاییه هم در آن عضویت دارند. یعنی دو‌ قوه دیگر عملا در اموری که مربوط به دولت است، دخالت داده شده‎اند.

«احمد امیری فراهانی»، از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و عضو هیات رییسه مجلس خبر داده است :«]در شورای عالی هماهنگی اقتصادی قوا[ هم به‌جای مجلس قانون‎گذاری می‌شود، هم قوانین موجود بعضا نسخ می‎شوند.»

در اظهاراتی که مبنای تاسیس این شورا محسوب می‌شود، آیت‌الله خامنه‌ای گفته بود: «امریکایی‌ها وزارت خزانه‌داری خود را به اتاق جنگ علیه ایران تبدیل کرده‌اند.»
او افزوده بود:«]در برابر آن در ایران[ باید ستاد مقابله با این شرارت دشمن در مرکز اقتصادی دولت تشکیل شود.»

اولین جلسه این شورا خرداد سال ۱۳۹۷ در حضور آیت‏الله خامنه‏ای برگزار شد و وب‎سایت رهبری در گزارشی خبر داد که رهبر ایران به رییس جمهوری گفته است هرجا مصوبه‌ای در این شورا به تصویب رسید، دیگر معطل موافقت او نشده و کارها را سریع‌تر آغاز کنند. وزیر کشور چند ماه پس از تشکیل این شورا اعلام کرد مصوبات آن ظرف ۴۸ ساعت با دستور رهبر ابلاغ می‌شود.

در حالی که حسن روحانی خواستار اختیارات ویژه برای اداره کشور است، جمهوری اسلامی ایران یک سال است که عملا به شورایی خارج از مجلس شورای اسلامی اختیار قانون‎گذاری و فسخ قوانین مجلس را داده است. تاسیس این شورا به تصویب مجلس شورای اسلامی نرسیده است و ضرورت ادامه آن هم هر ۳۰ روز یک بار قاعدتا بررسی نمی‌شود. به این معنا که تشکیل این شورا مصداقی از برقراری شرایط اضطراری در ایران نیست.
با این همه، به نظر می‎رسد شرایط اداره کشور تا به آن حد دشوار است که حسن روحانی این میزان را ناکافی می‌داند و خواستار دریافت اختیارات ویژه شده است. معنی این اختیار ویژه می‎تواند این باشد که دولت مجوز بگیرد تا بر خلاف قوانین موجود، اقداماتی برای اداره کشور انجام دهد اما بابت این اقدامات هم مورد پی‎گرد احتمالی قضایی قرار نگیرد.

در وضعیت اضطراری، دولت اختیارات ویژه‎ای می‎گیرد که دیگر سران قوا فاقد آن هستند. حسن روحانی پیش‎تر گفته بود به رهبر پیشنهاد کرده خود او فرمانده جنگ اقتصادی باشد اما قبول نکرده و مسوولیت آن را به رییس جمهوری داده است.

سخن‎گوی شورای نگهبان، نهاد مفسر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران گفته است حسن روحانی تا همین جا هم بیش‎تر از دیگر روسای جمهور ایران دارای اختیار ویژه بوده است. اگر روایت سخن‎گوی شورای نگهبان دقیق باشد، معنی اظهارات روحانی این است که این اختیارات کافی نیستند. در این صورت، گزینه‎ای که باقی می‎ماند، برقراری شرایط اضطراری در ایران است که قانون اساسی آن را پیش‎بینی کرده و در ۴۰ سال گذشته از آن استفاده نشده است.

آیا روحانی برای اداره ایران در دو سال باقی مانده از دوره ریاست جمهوری خود خواهان اجرای این اصل از قانون اساسی و برقراری شرایط اضطراری است؟




پر بیننده ترین ها



Copyright© 1998 - 2019 Gooya.com - Contact: info@gooya.com Ads: advertisement@gooya.com