تجربه جنبش مهسا نمونه روشنی از ناتوانی در سیاست‌ورزی ائتلافی بود. تلاش اولیه برای نمایش همبستگی می‌توانست نقطه عزیمت یک اپوزیسیون فراگیر باشد. اپوزیسیونی که از فعالان مدنی و هنرمندان تا نیروهای سیاسی ناهمگون را زیر یک چتر گرد آورد. اما این تلاش به‌سرعت فروریخت زیرا منطق برابری و شراکت جای خود را به ذهنیت برتری‌جویانه داد. همین لحظه بود که فرصت تاریخی برای شکل‌گیری اعتماد عمومی از دست رفت و اپوزیسیون بار دیگر به مجموعه‌ای از جزایر پراکنده بدل شد.

در این میان نباید از حافظه تاریخی غافل شد. انقلاب ۵۷ هنوز زخمی باز در ذهن جامعه ایران است. آن زمان نیز انبوهی از مردم با نیت صادقانه و امید به رهایی زیر پرچم یک چهره کاریزماتیک گرد آمدند بی‌آنکه سازوکارهای مهار قدرت، پاسخگویی و مشارکت همگانی تعریف شده باشد. نتیجه استقرار یکی از خشن‌ترین و پایدارترین دیکتاتوری‌های معاصر بود. تکرار همان الگو این بار با نام و چهره‌ای دیگرمی‌تواند به بازتولید همان چرخه منجر شود حتی اگر نیت‌ها متفاوت باشند.

بسیاری از حامیان رضا پهلوی مانند فاطمه سپهری هزینه‌های سنگینی پرداخته‌اند، زندان رفته‌اند و برخی همچون زنده یاد مجید رضا رهنورد جان باخته‌اند. این واقعیت، صداقت و شجاعت بخشی از جامعه را نشان می‌دهد، امری که الزاما به معنی صلاحیت سیاسی فرد مورد حمایت نیست .صلاحیت سیاسی رهبری با میزان فداکاری هواداران سنجیده نمی‌شود بلکه با توانایی کاهش هزینه‌ها، جلوگیری از خشونت و ساختن مسیرهای کم‌خطر تعریف می‌شود.

سیاست‌ورزیِ واقعی یعنی شبکه‌سازی، نه موج‌سواری. خیزش اخیر محصول شرایط عینی جامعه بود نه نتیجه فراخوان یا سازمان‌دهی مشخص از سوی رضا پهلوی. او بیشتر در انتظار شکل‌گیری موج است تا معمار آن. تفاوت میان یک رهبر سیاسی و یک نماد احساسی دقیقاً در همین‌جاست: اولی پیش از بحران ساختار می‌سازد دومی پس از بحران بر آن سوار می‌شود. رضا پهلوی ۴۶ سال فرصت داشت شبکه سازی کند ولی هیچ تلاشی در این زمینه نکرد. در نبود یک شبکه گسترده و منسجم خیزش های توده وار مردمی دوام چندانی ندارد. شبکه های گسترده و حرفه ای هستند که مشعل مبارزه را تا نتیجه نهأیی روشن نگاه می دارند.

سیاست ورزی شجاعت اخلاقی می طلبد. سیاست ورزی بیان سخنان دشوار می طلبد. چه بخواهیم چه نخواهیم از شخص خامنه ای که این روز ها شعار "مرگ بر خامنه ای" سر داده می شود گرفته تا سازمان مجاهدین خلق و تمامی گروه ها، احزاب و سازمان های ریز و درشت همه و همه ایرانی هستند. یک رهبر خردمند دارای صلاحیت سیاسی با شنیدن شعار "این آخرین نبرده / پهلوی بر می گرده" سوار بر توسن خیال نمی شود. او می تواند برای نمونه با صدور بیانیه‌ای صریح هم خطاهای تاریخی نیروهایی مانند مجاهدین خلق--از جمله همدستی با صدام--را محکوم کند و هم بر ضرورت عبور از گذشته برای ساختن آینده‌ای مشترک تأکید ورزد. آینده‌ای که در آن «ایران برای همه ایرانیان» صرفاً یک شعار نباشد بلکه تضمینی برای مشارکت سیاسیِ همه جریان‌ها مادام که به خشونت متوسل نشوند.

حتی فراتر از آن، سیاست‌ورزی ایجاب می‌کند اصل گفت‌وگو به رسمیت شناخته شود. گفتن این جمله که «اگر طرف مقابل آماده گفت‌وگو باشد من حاضرم برای خروج از بن‌بست با هر نیرویی حتی دشمنان سیاسی بر سر یک میز بنشینم» نشانه ضعف نیست نشانه بلوغ سیاسی است. حذف، طرد و دیوسازی دقیقاً همان مسیری است که کشور را بارها به خشونت کشانده است.

سیاست یعنی یافتن راهی برای قانع‌کردن مخالف نه حذف او. هر جا سیاست تعطیل شود مسلسل‌ها به میدان می‌آیند. آیا رضا پهلوی قادر است چنین رهبر خردمندی باشد؟ تاریخ ثابت خواهد کرد.

تصور شود خمینی بجای اینکه بگوید شاه باید برود می گفت من حاضرم برای یافتن راه حل بحران کنونی با شاه مذاکره کنم، در آن صورت آیا ایران به فلاکت امروز می رسید؟ اگر ۴۶ سال هزینه انقلاب ۵۷ به همین یک نتیجه برسد به قدر صد سال در پویش توسعه سیاسی پیشرفت کرده ایم.

درویش رنجبر