خبرنامه گویا - در یادداشت اخیر با عنوان «چه کسی واقعاً در توهم بود؟ مصطفی تاجزاده یا مراد ویسی؟» به این پرسش پرداختیم که آیا بخشی از جریان موسوم به اصلاح‌طلبی هنوز در چارچوب ذهنی نظام باقی مانده است یا نه. آن بحث صرفاً درباره مصطفی تاجزاده نبود؛ درباره معیاری بود که با آن صداقت سیاسی سنجیده می‌شود: مرزبندی روشن با سرکوب.

اکنون همین معیار را درباره تقی رحمانی به کار می‌بریم؛ فعال سیاسی و همسر نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل.

سال‌هاست بخشی از افکار عمومی، چهره‌های موسوم به «اصلاح‌طلب» درون یا پیرامون ساختار را «میانه‌رو» می‌خواند و به آنان به‌عنوان آلترناتیوی نرم امید می‌بندد؛ همان‌ها که مدعی‌اند می‌توان از دل همین جریان، به دوره‌ای پس از جمهوری اسلامی گذر کرد. در مقابل، بخشی از اپوزیسیون به‌ویژه حامیان رضا پهلوی با برچسب «فحاش» و «رادیکال» نواخته می‌شوند؛ گویی تندی لحن، خطری بزرگ‌تر از ابهام در برابر سرکوب است.

اما دو نمونه ویدیویی اخیر از تقی رحمانی، این تصویر «اعتدال» را زیر سؤال می‌برد.

در یک گفت‌وگوی تلویزیونی با مراد ویسی در شبکه ایران اینترنشنال، هنگامی که ویسی در مقایسه‌ای تاریخی از کارنامه روح‌الله خمینی و پهلوی سخن می‌گوید، رحمانی با عصبانیت واکنش نشان می‌دهد، صدایش را بالا می‌برد و عملاً به ویسی حمله می‌کند که چرا چنین مقایسه‌ای را مطرح کرده است. پرسش ساده است: چرا هنوز مقایسه بنیان‌گذار نظام با یک چهره اپوزیسیون تا این حد برآشوبنده است؟ اگر نقد آزاد است، این خط قرمز از کجا می‌آید؟

در ویدیوی دیگری، رحمانی در تحلیلی درباره قتل‌عام مردم، از برخورد نیروهای امنیتی، به‌گونه‌ای سخن می‌گوید که گویی مأموران در شرایطی قرار داشته‌اند که «احساس خطر جانی» می‌کرده‌اند و ناچار به شلیک شده‌اند. این همان چارچوبی است که سال‌ها از رسانه‌های رسمی شنیده‌ایم: نیروها در خطر بودند، دفاع کردند. اما وقتی گلوله به سینه شهروند بی‌سلاح می‌نشیند، نامش دفاع نیست. بازتولید این روایت با هر ادبیاتی به معنای سبک‌کردن بار مسئولیت از دوش ساختاری است که دستور شلیک داده است.

مسئله این نیست که چه کسی مؤدب‌تر حرف می‌زند و چه کسی تندتر. مسئله این است که در لحظه حقیقت، چه کسی مرزش را با منطق سرکوب روشن می‌کند. اگر «رادیکالیسم» یعنی نام‌بردن از جنایت، و «اعتدال» یعنی توجیه آن در قالب تحلیل، جامعه باید دوباره درباره معنای این واژه‌ها فکر کند.