مرحله سوم: تثبیت برتری و مهار پاسخ متقابل

در صورت موفقیت مراحل نخست، تمرکز به مدیریت میدان پس از ضربه منتقل می‌شود: تکرار حملات نقطه‌ای علیه اهداف بازسازی‌شده، کنترل دامنه درگیری برای جلوگیری از گسترش منطقه‌ای، و اعمال فشار سیاسی و روانی برای تحمیل توقف درگیری. در این مرحله، عملیات نظامی به ابزار چانه‌زنی راهبردی تبدیل می‌شود و نتیجه میدان به میز سیاست منتقل می‌گردد.

منطق پاسخ متقابل جمهوری اسلامی

هیچ سناریوی تهاجمی بدون درنظرگرفتن واکنش طرف مقابل کامل نیست. پاسخ جمهوری اسلامی آنطور که ادعا می‌کنند چندلایه خواهد بود که احتمالاً براساس «بقا» و «بازیابی ساختار فرماندهی» است. ایجاد ساختارهای موازی و جابه‌جایی سریع فرماندهی دستور کار آنها برای جلوگیری از فروپاشی کامل سلسه مراتب فرماندهی خواهد بود. اگر این مرحله شکست بخورد، سایر گزینه‌های پاسخ عملاً بی‌اثر خواهند شد.

ضربه تلافی‌جویانه نامتقارن

در صورت حفظ توان فرماندهی، پاسخ متقابل احتمالاً بر حملات موشکی منطقه‌ای، فعال‌سازی شبکه‌های نیابتی و تهدید مسیرهای انرژی و کشتیرانی متمرکز می‌شود؛ رویکردی که به‌جای تقارن نظامی، بر افزایش هزینه راهبردی مهاجم تکیه دارد. در واقع این که نبرد به دریاها کشیده شود قابل پیش‌بینی است.

انتقال نبرد به حوزه فرسایشی

اگر درگیری کوتاه‌مدت به نتیجه نرسد، منطق جنگ به سمت فرسایش بلندمدت حرکت می‌کند؛ جایی که جغرافیا، عمق سرزمینی و زمان به ابزار دفاع تبدیل می‌شوند. در چنین شرایطی، پیروزی سریع جای خود را به رقابت بر سر تحمل هزینه می‌دهد.

ضربه نخست در جنگ‌های مدرن صرفاً آغاز درگیری نیست؛ تلاشی است برای تعیین نتیجه پیش از آنکه جنگ به‌طور کامل آغاز شود. بااین‌حال، حتی موفق‌ترین ضربه‌های اولیه نیز تضمین‌کننده پایان سریع نیستند. اگر طرف هدف بتواند از لحظه شوک عبور کرده و پاسخ خود را سازمان دهد، جنگ از یک عملیات کوتاه به بحرانی راهبردی و طولانی تبدیل خواهد شد؛ نقطه‌ای که در آن محاسبات اولیه ممکن است فرو بریزد.

پرسش نهایی دیگر این نیست که آیا جنگ ممکن است رخ دهد، بلکه این است که چه تصمیم‌های سیاسی و راهبردی کشوری را به نقطه‌ای می‌رساند که چنین سناریویی اساساً قابل تصور شود. پاسخ به این پرسش، شاید سرنوشت‌سازتر از خود جنگ باشد.