اما نکته‌ای که بسیاری از آن غافل شدند: بزرگ‌ترین تولیدکننده بنزین ایران، پالایشگاه بندرعباس است؛ با تولیدی حدود ۴۰ میلیون لیتر در روز، یعنی نزدیک به ۳۵ درصد از کل تولید کشور. این پالایشگاه نه با نفت خام، بلکه با میعانات گازی پارس جنوبی کار می‌کند. وقتی اسرائیل در ماه مارس پارس جنوبی را هدف قرار داد، فقط صادرات گاز را نزد؛ بلکه خوراک اصلی مهم‌ترین پالایشگاه بنزین ایران را نیز قطع کرد.

ضربه‌های زنجیره‌ای به پالایشگاه‌ها

پالایشگاه جزیره لاوان، با ظرفیت فرآورش روزانه ۵۵ هزار بشکه میعانات، در ۷ آوریل و تنها ساعاتی پس از اعلام آتش‌بس هدف قرار گرفته شد. رئیس شرکت ملی پالایش و پخش اعلام کرد که امکان بازیابی ۷۰ تا ۸۰ درصد ظرفیت طی «یک تا دو ماه» وجود دارد. با توجه به ماهیت خسارت‌ها، این برآورد خوش‌بینانه به نظر می‌رسد.

لاوان، پارس جنوبی و انبار ری همگی به‌طور هم‌زمان آسیب دیده‌اند؛ سیستم پالایشی رژیم ایران با یک اختلال مقطعی مواجه نیست، بلکه با مجموعه‌ای از ضربه‌های هم‌پوشان روبه‌روست.

در شرایط عادی، ایران کسری تولید داخلی را از طریق واردات با استفاده از مسیرهای تحریمی، ناوگان سایه و تأمین مالی واسطه‌ای جبران می‌کند. اما با بستن تنگه هرمز، عملاً شریان واردات خود را نیز قطع کرد.

از دست رفتن مسیرهای وارداتی

در ادامه، وضعیت پیچیده‌تر شد. فجیره، هاب اصلی نفتی امارات و مسیری که ایران بخش مهمی از تجارت سایه میعانات و فرآورده‌های خود را از آن عبور می‌داد، در اواسط مارس هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفت.

امارات برای دهه‌ها نقش یک هاب واسطه‌ای حیاتی برای ایران را ایفا می‌کرد انتقال میعانات از میادین ایران به پالایشگاه‌های ENOC و بازگرداندن سوخت. اکنون این مسیر نیز عملاً از دست رفته است. ایران نه‌تنها تنگه هرمز را از دست داد، بلکه مسیرهای جایگزین واردات خود را نیز به‌شدت تضعیف کرد.

سقوط موقت تقاضا؛ واقعیتی گمراه‌کننده

تنها دلیل اینکه هنوز بحران آشکار بنزین دیده نمی‌شود، سقوط تقاضا در دوران جنگ است. کاهش رفت‌وآمد و ماندن مردم در خانه باعث شده مصرف بنزین به‌طور قابل‌توجهی افت کند. رسانه‌های داخلی از ثبت رکورد صرفه‌جویی سوخت در دوره «جنگ ۴۰روزه» خبر دادند و مقام‌های شرکت پالایش و پخش نیز از «کاهش قابل‌توجه» مصرف سخن گفتند.

اما این کاهش، اجباری و موقتی است. با تثبیت آتش‌بس و بازگشت تدریجی فعالیت‌های روزمره، مصرف دوباره افزایش خواهد یافت آن هم در شرایطی که عرضه تضعیف شده و واردات با محدودیت‌های جدی مواجه است.

در نتیجه، موقعیت بنزین ایران پس از این جنگ از نظر ساختاری ضعیف‌تر از قبل شده است و نشانه‌ها حاکی از آن است که این ضعف، در ماه‌های پیش‌رو بیش از پیش نمایان خواهد شد.

***