اسطوره‌سازی و دشمن‌سازی؛ دو روی یک سکه

بیایید صادق باشیم. رضا پهلوی نه منجی است، نه رهبر کاریزماتیک انقلاب به معنای کلاسیک، نه شاه آماده‌ی تاج‌گذاری، نه نماینده‌ی همه‌ی گرایش‌های سیاسی، و نه صاحب حزب و ارتش.

هر کس او را اسطوره می‌کند، به همان اندازه به جنبش ضربه می‌زند که کسی که او را «دشمن اصلی» جا می‌زند. اما انکار نقش واقعی او هم یا از ناتوانی در تحلیل می‌آید یا از عنادی که عقل سیاسی را تعطیل می‌کند.

واقعیت ساده است: رضا پهلوی امروز یک نماد قابل شناسایی است؛ چهره‌ای که رژیم از او می‌ترسد، پلی میان داخل و خارج، و نقطه‌ی تمرکز بخشی بزرگ از جامعه که به دنبال همگرایی حداقلی است. نقش او بیشتر شبیه کاتالیزور است تا فرمانده.
دقیقاً به همین دلیل است که جمهوری اسلامی و بازوهای رسانه‌ای و نفوذی‌اش روی تخریب او سرمایه‌گذاری کرده‌اند. حذف او یعنی حذف یکی از معدود محورهای اجماع نسبی؛ و رژیم خوب می‌داند اپوزیسیونِ چندپاره، بی‌خطرترین اپوزیسیون است.

بازپخش ادبیات صداوسیما با صدایی متفاوت

در این میان، برخی با ژست «رادیکالیسم» و «روشنگری»، عملاً همان ادبیاتی را بازتولید می‌کنند که سال‌ها از صداوسیما شنیده‌ایم:

«پروژه‌ی غرب»، «خنثی و بی‌عمل»، «بدتر از جمهوری اسلامی»، «مردم نمی‌خواهند» ــ بدون حتی یک داده‌ی معتبر.

نتیجه چیست؟ بی‌اعتمادی عمومی، تخریب سرمایه‌ی اجتماعی اپوزیسیون و تقویت همان رژیمی که ادعا می‌شود دشمن اصلی است.

این دیگر نقد نیست؛ بازپخش روایت قدرت حاکم بر ایران است، با صدایی متفاوت.

مسئله این‌جاست که جامعه‌ی ایران امروز در وضعیت بقاست، نه طراحی نظام آینده. مردم زیر سرکوب، پیش از برنامه، به نماد نیاز دارند؛ نشانه‌ای و یا نمادی که به آن‌ها بگوید تنها نیستند، دیده می‌شوند و صدایشان به جهان می‌رسد.

این یک واقعیت روان‌شناختی است، نه ضعف سیاسی.

برنامه‌های مفصل، دعواهای ایدئولوژیک و نسخه‌های نهایی حکومت، مال بعد از عبور از جمهوری اسلامی است، نه وسط میدان خون.

برنامه برای آینده لازم است، اما نه به قیمت حذف نماد. برنامه باید حداقلی، انسانی و موقتی باشد:

منع اعدام، آزادی زندانیان سیاسی، انتخابات آزاد، قوه‌ی قضاییه‌ی مستقل، جدایی دین از دولت.

نه دعوای زودرس بر سر جمهوری یا پادشاهی، چپ یا راست، تمرکز یا فدرالیسم. هر برنامه‌ای که امروز وحدت را بشکند، حتی اگر در ذات خود درست باشد، در زمان غلط گفته شده است.

مرز نقد سالم و اپوزیسیون مخرب

اپوزیسیون مسئول می‌تواند رضا پهلوی را نقد کند، از او منشور شفاف بخواهد، بر موقت‌بودن نقش‌ها تأکید کند و رهبری جمعی را مطالبه کند. این‌ها نقد سالم است.

اما اپوزیسیونی که انقلاب و مردم را در اولویت دوم می‌گذارد و «من»، عقده یا برند شخصی‌اش را در اولویت اول، عملاً ــ آگاهانه یا ناآگاهانه ــ نقش اپوزیسیون مخرب را بازی می‌کند.

دعوا پیش از پیروزی، شجاعت نیست

جنبش‌هایی که پیروز می‌شوند، اول دشمن اصلی را کنار می‌زنند، بعد بر سر آینده بحث می‌کنند.

دعوا پیش از پیروزی، شجاعت نیست؛ خودزنی تاریخی است. مردم امروز امنیت می‌خواهند، نه جنگ ایگوها.

وحدت شرط شنیده‌شدن است. و تاریخ، روزی از ما نخواهد پرسید چه نیتی داشتید؛ خواهد پرسید: چه نتیجه‌ای ساختید؟

با احترام به روان جاویدنامان انقلاب ایران

آناهیتا ایراندخت