به گزارش فرانما، بصیر نصیبی، فیلمساز، پژوهشگر و از چهره‌های محوری در شکل‌گیری جنبش سینمای آزاد ایران چشم از جهان فرو بست. نصیبی از جمله هنرمندانی بود که نقش او در ایجاد بستری مستقل برای فیلمسازی جوانان در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، تأثیری ماندگار بر تاریخ سینمای ایران گذاشت.

از مجله «نگین» تا شکل‌گیری سینمای آزاد

پیش از آنکه سینمای آزاد در ۱۱ مهر ۱۳۴۸ بنیان‌گذاری شود، بصیر نصیبی مدیر داخلی مجله «نگین» بود؛ نشریه‌ای مهم در حوزه فرهنگ و اندیشه. او پیش‌تر به‌عنوان دستیار کارگردان در فیلم‌های کوتاه برادرش، نصیب نصیبی، فعالیت می‌کرد و حتی پیش از آن، از شاگردان و همراهان دکتر هوشنگ کاووسی بود؛ کسی که نقش مهمی در آشنایی نسل جوان با تاریخ و زبان سینما داشت.

نصیبی در نوجوانی نیز با همراهی ایرج تحویلی انجمن ادبی کوچکی در مدرسه بدر تشکیل داده بود؛ تجربه‌ای که بعدها در شکل‌گیری نگاه جمع‌محور و گروهی او در سینمای آزاد نقش داشت.

از راست به چپ: کیانوش عیاری، بصیر نصیبی و ایرج تحویلی

:::

درک محدودیت‌ها؛ آغاز یک جنبش

نصیبی در سال‌های پیش از تأسیس سینمای آزاد، دو فیلم کوتاه ناتمام با دوربین ۱۶ میلی‌متری ساخت. همین تجربه‌ها او را با موانع جدی دسترسی به تجهیزات حرفه‌ای آشنا کرد؛ تجهیزاتی که در انحصار نهادهای دولتی و استودیوهای تجاری بود.

به همین دلیل، در نخستین جلسه سینمای آزاد، او پیشنهاد داد از دوربین‌های ۸ میلی‌متری ــ که تا آن زمان تنها برای فیلمبرداری خانوادگی استفاده می‌شد ــ برای تولید فیلم‌های آماتوری بهره بگیرند. این پیشنهاد، نقطه آغاز جنبشی شد که بعدها به یکی از مهم‌ترین جریان‌های مستقل سینمای ایران تبدیل شد.

مرگ یک قصه ... فیلمی از نصیب نصیبی، سال تهیه ۱۳۴۷

***

ده سال فعالیت؛ از یک گروه کوچک تا یک جنبش ملی

سینمای آزاد در طول یک دهه فعالیت خود، از یک جمع کوچک به جنبشی فراگیر بدل شد:

• بیش از ۳۰۰ فیلمساز فعال
• ۲۰ دفتر در سراسر ایران
• تولید ۱۰۰۰ فیلم کوتاه
• برگزاری ده‌ها جشنواره ملی و بین‌المللی

نصیبی در این دوران نه‌تنها مدیر بود، بلکه طراح، ایده‌پرداز و نیروی محرک این جریان محسوب می‌شد.

تأسیس فدراسیون جهانی سوپر ۸

در سال ۱۳۵۳، نصیبی با همراهی چند فیلمساز خارجی، فدراسیون جهانی سوپر ۸ را بنیان گذاشت؛ اقدامی که نشان می‌داد او فراتر از مرزهای ایران به توسعه فیلمسازی مستقل می‌اندیشد.

انقلاب، توقف جشنواره و آغاز تبعید

وقوع انقلاب ۱۳۵۷، برگزاری دهمین جشنواره بین‌المللی سینمای آزاد را متوقف کرد و عملاً پایان فعالیت رسمی این جریان در ایران بود. نصیبی در سال ۱۳۶۲ مهاجرت کرد و همان سال دهمین جشنواره سینمای آزاد را در شهر زاربورکن آلمان برگزار کرد.

او سپس در سال ۱۳۶۴ انجمن پیوند را تأسیس کرد و مدیریت آن را به نسرین بهجو سپرد. در سال ۱۳۶۹ نیز «سینمای آزاد در تبعید» را بنیان گذاشت؛ مرکزی برای پژوهش‌های سینمایی و حفظ میراث سینمای مستقل ایران.

میراث بصیر نصیبی

بصیر نصیبی از معدود چهره‌هایی بود که سینمای مستقل ایران را از دل محدودیت‌ها و کمبودها بیرون کشید و به نسلی از فیلمسازان جوان آموخت که می‌توان با کمترین امکانات، اما با بیشترین خلاقیت، فیلم ساخت. میراث او نه فقط در فیلم‌ها، بلکه در روحیه تجربه‌گرایی، آزادی بیان و کار گروهی است که در سینمای ایران ماندگار شد.

***