سفر رضا پهلوی به برلین را میتوان یکی از رویدادهای مهم اخیر در ارتباط میان اپوزیسیون ایران و بازیگران اروپایی دانست؛ سفری که علاوه بر دیدارهای سیاسی، با حاشیهها و واکنشهای قابل توجهی نیز همراه شد و در تاریخ ۲۲ و ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ انجام شده است.
دوگانگی رویکرد اتحادیه اروپا نسبت به اپوزیسیون ایران
در سطح سیاسی، نحوه برخورد برخی نهادها در اتحادیه اروپا با اپوزیسیون ایران همچنان نشاندهنده نوعی دوگانگی است. از یک سو، بر حمایت از حقوق بشر و گفتوگو با مخالفان تأکید میشود، اما از سوی دیگر، در عمل احتیاط و محدودیتهایی در به رسمیت شناختن یا تعامل رسمی با این جریانها دیده میشود. این وضعیت از نگاه بسیاری، ناشی از ملاحظات سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیک اروپا است.
چالش رسانهها و اعتراض به روایتهای انتخابی
در حوزه رسانه نیز این تضاد به شکل دیگری بروز پیدا میکند. در جریان این سفر، رضا پهلوی نسبت به نحوه طرح پرسشها از سوی برخی روزنامهنگاران در آلمان اعتراض کرد و این پرسش را مطرح نمود که چرا حتی یک سؤال درباره کشتهشدگان و قربانیان اعتراضات در ایران مطرح نمیشود. این موضوع از نگاه منتقدان نشاندهنده کمرنگ شدن بُعد انسانی بحران ایران در برخی رسانههای اروپایی است.
بحث پروپاگاندا و شکاف روایتها
در عین حال، بخشی از اپوزیسیون بر این باور است که برخی رسانههای غربی در مواردی با همسویی با روایتهای جمهوری اسلامی به نوعی «پروپاگاندا» دامن میزنند؛ روایتی که از نگاه آنان با واقعیت میدانی جامعه ایران و خواستههای مردم در تضاد است. این موضوع به شکلگیری نوعی بیاعتمادی نسبت به بازتاب رسانهای تحولات ایران در خارج از کشور منجر شده است.
موضعگیری آرمین لاشِت و اهمیت گفتوگو با اپوزیسیون
آرمین لاشِت، رئیس کمیته روابط خارجی پارلمان آلمان و نخستوزیر پیشین ایالت نوردراین-وستفالن، با انتشار تصاویری از دیدار خود با رضا پهلوی در شبکه ایکس، بر اهمیت گفتوگو با چهرههای اپوزیسیون ایران در اروپا تأکید کرد. او هشدار داد که بدون حضور «آواهای اثرگذار اپوزیسیون ایران» در اروپا، خطر بازگشت به عادیسازی روابط با جمهوری اسلامی افزایش مییابد.
لاشِت همچنین رضا پهلوی را «صدایی مهم» توصیف کرد که توانایی ایجاد همگرایی میان جریانهای مختلف دارد و به تجمع گسترده در مونیخ با حضور صدها هزار نفر اشاره کرد.
مطالبات حقوق بشری و نگاه اروپا به بحران ایران
او تأکید کرد که دغدغه واقعی درباره ایران تنها به مسائل اقتصادی محدود نمیشود، بلکه شامل پایان اعدامها، آزادی زندانیان سیاسی و دسترسی آزاد به اینترنت است. این نگاه بیانگر افزایش توجه بخشی از سیاستمداران اروپایی به ابعاد حقوق بشری وضعیت ایران است.
همگرایی اپوزیسیون؛ از اختلاف تا مفهوم «انقلاب شیر و خورشید»
با وجود اختلاف روایتها، اپوزیسیون ایران دارای طیفهای گوناگون است اما در موضوعاتی مانند مخالفت با وضعیت موجود، پایان سرکوب و حمایت از حقوق مردم اشتراکات مهمی دارد. در این چارچوب، برخی جریانها از شکلگیری همگرایی میان جمهوریخواهان ملی و مشروطهخواهان ملی با عنوان «انقلاب شیر و خورشید» و با رهبری رضا پهلوی برای دوران گذار سخن میگویند.
ضرورت بهرسمیتشناسی بینالمللی و آثار ژئوپلیتیک
در جمعبندی، از نگاه حامیان این رویکرد، این همگرایی باید از سوی اتحادیه اروپا به رسمیت شناخته شود و بهعنوان یک واقعیت سیاسی در آینده ایران مورد توجه قرار گیرد. آنان معتقدند شکلگیری ایران دموکراتیک در بلندمدت نهتنها به سود مردم ایران، بلکه به نفع ثبات خاورمیانه، امنیت انرژی و ثبات اروپا خواهد بود.
نتیجهگیری: بازنگری در سیاست غرب نسبت به ایران
در یک نتیجهگیری کلان، این دیدگاه تأکید دارد که سیاستگذاران و رسانههای غربی باید با درک دقیقتر از واقعیتهای میدانی ایران، رویکرد خود را بازنگری کنند؛ بهگونهای که علاوه بر تعامل با اپوزیسیون، خواستههای مردم ایران نیز بهعنوان یک محور اساسی به رسمیت شناخته شود.
جمعبندی نهایی: پیامدهای تداوم وضعیت موجود
در پایان، این نگاه تأکید میکند که تداوم وضعیت کنونی در قالب جمهوری اسلامی نهتنها با بحرانهای داخلی همراه است، بلکه در سطح منطقهای و بینالمللی نیز به بیثباتی دامن میزند. از این منظر، تغییر این ساختار سیاسی برای تقویت ثبات انرژی، امنیت منطقهای و امنیت بینالمللی ضروری تلقی میشود.
همچنین تأکید میشود که اپوزیسیون ایران باید این رویکرد همگرایی را گسترش دهد و در عرصه رسانهای و در ارتباط با دولتها و نهادهای بینالمللی، این خواسته مشترک را پررنگتر مطرح کند تا امکان شکلگیری یک صدای واحد و مؤثر در سطح جهانی برای آینده ایران تقویت شود.
محمد زمانی، کنشگر سیاسی ،جامعه شناس
