زمان تغییر میدان رقابت جهانی فرا رسیده است
گذار از قدرتِ نظامی به قدرتِ کیفیتِ زیستن
مقدمه؛
اگر قرار بود قدرت یک کشور نه با تعداد موشکها، بلکه با کیفیتِ آموزش و سلامتِ مردمانش سنجیده شود، جهان چه شکلی میبود؟
شاید در چنین جهانی، رقابت نه برای برتری در ویران کردن، بلکه برای توانایی در ساختن معنا پیدا میکرد.
اگر قرار باشد جهان روزی از بینظمی، فقر و نابرابری فاصله بگیرد، شاید وقت آن رسیده باشد که تعریف رقابت میان کشورها را تغییر دهیم.
نه رقابتی بر سر سلاح، نه برتری نظامی، و نه حتی تسلط سیاسی، بلکه رقابتی برای بهتر زیستن انسان.
تصور کنید مسابقهای جهانی شکل بگیرد؛
نه برای نابودی، بلکه برای ساختن.
در این رقابت، کشورها نه با تعداد موشکها، بلکه با کیفیت زندگی مردمشان سنجیده میشوند. معیارها روشن است:
ایجاد اشتغال، رشد پایدار اقتصادی، تأمین مسکن، تغذیه رایگان برای دانشآموزان، و دسترسی همگانی به بیمه و خدمات درمانی در بالاترین سطح.
در نگاه اول، چنین طرحی شاید آرمانگرایانه به نظر برسد. اما واقعیت این است که جهان امروز نیز بدون معیار و سنجش نیست. نهادهایی مانند بانک جهانی و سازمان ملل متحد سالهاست شاخصهایی برای توسعه و رفاه ارائه میدهند. تفاوت در اینجاست که این شاخصها هنوز به «رقابتی جدی و جهتدهنده» تبدیل نشدهاند.
اگر این رقابت شکل بگیرد، هر کشور برای ارتقای جایگاه خود ناچار خواهد شد به جای افزایش هزینههای نظامی، در آموزش، سلامت، زیرساخت و رفاه عمومی سرمایهگذاری کند.
در چنین مسیری، جنگ بهتدریج جای خود را به همکاری میدهد، زیرا پیشرفت دیگر در نابودی رقیب نیست، بلکه در ساختن جامعهای بهتر تعریف میشود.
اما این مسیر، تنها با آرزو پیش نمیرود.
کشورها زمانی وارد چنین رقابتی خواهند شد که منفعتی واقعی در آن ببینند.
دسترسی بیشتر به بازارهای جهانی، جذب سرمایهگذاری، کاهش موانع تجاری، و کسب اعتبار بینالمللی میتواند انگیزهای باشد برای حرکت در این مسیر.
در این میان، نقش نهادهای بینالمللی حیاتی است. سازمانهایی مانند برنامه توسعه سازمان ملل متحد میتوانند بهعنوان ناظر و ارزیاب، شاخصها را تعیین و عملکرد کشورها را بهصورت شفاف منتشر کنند.
شفافیتی که نهتنها دولتها، بلکه ملتها را نیز در جریان واقعیتها قرار میدهد.
اقتصاد، کلید اصلی گشایش درهای توسعه است.
اما اقتصادی که تنها در اعداد رشد کند، بدون آنکه در زندگی مردم اثر بگذارد، خود به بخشی از مشکل تبدیل میشود.
رشد واقعی آنجاست که آموزش، درمان، کشاورزی، انرژی و زیرساخت، همزمان و در خدمت انسان پیش بروند.
در چنین جهانی، رقابت کشورها به جای آنکه به تقابل منجر شود، به نزدیکی میانجامد.
دادوستد جایگزین دشمنی میشود، و همکاری جایگزین تهدید.
شاید این مسیر ساده نباشد.
شاید حتی در دنیای امروز، دور از دسترس به نظر برسد.
اما هر تغییری، از یک بازنگری در تعریفها آغاز میشود.
شاید زمان آن رسیده باشد که دولتها، بهجای سنجیدن قدرت خود در میدان جنگ، آن را در توانایی ساختن یک زندگی شایسته برای مردمشان جستوجو کنند.
زیرا در نهایت، پیروز واقعی این رقابت، کشوری نیست که قدرتمندتر است
بلکه کشوری است که انسانتری میسازد.
