عطا محامد - ایران وایر
«آنقدر مقاتله کنید، آنقدر بکشید تا دیگر فتنهای نباشد و دین فقط برای الله بماند.» این جملات «حسن عباسی»، تئوریسین جبهه پایداری است. مجوزی برای کشتار که او از آیه ۳۹ سوره «انفال» استخراج میکند. اما در توجیه کشتار او تنها نیست. گفته او تنها جلوهای از دستگاه تبلیغاتی پیچیده مذهبی جمهوری اسلامی است. پس از اعتراضات گسترده مردمی و سرکوب خونین آن، حکومت با فعالسازی لایه دینیِ پروپاگاندای خود میخواهد «بقا به هر قیمت» را زیر پوششی از تقدس پنهان کند.
هدف اصلی دستگاه تبلیغاتی، ایجاد الهیات خشونت و «قدسیسازی سرکوب» برای حفظ بدنه وفادار است. مقامات و چهرههای حکومتی با بازنمایی اعتراضات به عنوان «شورش علیه خدا»، عملاً سیاست را به میدانِ نبرد خیر و شر تبدیل کردهاند تا هرگونه ناکارآمدی ساختاری خود و کشتار معترضان را به عنوان «ابتلای الهی» یا «ضرورتِ دوران ظهور» توجیه کنند. البته این رویکردی است که جمهوری اسلامی در دهههای گذشته بارها به کار گرفته تا با استفاده از نام دین جان انسانها را بستاند و خود را موجه جلوه دهد.
به سوی «جهاد تمییز» با «تیرهای پرتابشده»
عباسی ضمن بزرگ دانستن اتفاقی که در کشور رخ داد در آغاز سخنرانی سه ساعته خود میگوید باید از پا گرفتن اعتصاب در میان کارگران به جد مراقبت کرد. او میگوید آنچه باعث پیروزی انقلاب ۵۷ شد نتیجه «اعتصابات گسترده بود» و توضیح میدهد که امروز چنین عمومیتی در ایران وجود ندارد ولی ممکن است به وجود بیاید. او میگوید در سابقه جمهوری اسلامی به جز تلاش برای ایجاد اعتصاب جهت از بین بردن نظام، اقدام برای «انقلاب مخملی» نیز وجود دارد که در سال ۸۴ و ۸۸ امتحان شد. او اعتراضات دی ماه را «شورش برنامه ریزی شده» و مبتنی بر «النصر بالرعب» میداند که از سوی دشمنان علیه جمهوری اسلامی اعمال شد. وی آنچه نیروهای نظامی انجام دادند را به مردم نسبت داده و میگوید میخواستند ایران را سوریهای کرده و بیثبات کنند.
یکی از شاگردان وی در نقطه مقابل رویکرد او میگوید این که صرفا بکشیم و جوی خون راه بندازیم درست نیست، او میگوید «جهاد تبین» دیگر در این دوره کارگر نیست بلکه «جهاد تمییز» باید انجام گیرد تا «خبیث» از «طیب» آشکار شود. وی میگوید جنگ علیه ایران ترکیبی نیست، بلکه «تراکمی» است و همه خباثتها با هم جمع شدهاند، تراکم دشمنی در حالی اتفاق افتاده است که مومان نیز «غلیظ القلب» شدهاند و دلیلش را جنگهای متعدد جبهه انقلاب میداند. او میگوید همین باعث شده میزان خشونت افزایش یابد. وی پیشنهاد میکند برای فرار از این وضعیت باید «طرح ملی رحمت» اجرایی شود.
در برنامهای دیگر، «احمد عابدی»، استاد حوزه علمیه، ریشه اعتراضات و تلفات اخیر را حاصل «تیرهای پرتابشده» در دهههای گذشته میداند؛ وی معتقد است نقد ولایت فقیه و شعارهای ضد مقاومت در سالهای پیشین، حکم همان تیری را دارد که امروز به پیشانی نظام اصابت کرده است. او با مفروض دانستن نقش آمریکا و اسراییل در این «فتنه» و تاکید بر اینکه در این مسیر «تر و خشک با هم سوختند» معتقد است که ایران در «جنگ است». او استدلال میکند در این لحظه هزینه مقاومت بهمراتب کمتر از تسلیم است و با مثالآوری از ویرانیهای سوریه، بحرانهای معیشتی داخلی را «دردسرِ» گریزناپذیر حاکمیت دین و بهای زمینهسازی برای ظهور توصیف میکند. عابدی با قدسیسازی عملکرد رهبری، راه چاره را اطاعت و «قدرشناسی از ولایت فقیه» برای عبور از این جنگ میداند.
در تداوم این فضای آخرالزمانی، «علیاکبر رائفیپور» بنیانگذار مؤسسه تازه تحریم شده «مصاف»، با بازنشر تصویر دو تن از فرماندهان نظامی، نبرد پیشرو را تقابلی تاریخی میان خیر و شر خواند و نوشت: «فرزندان برومند موسی بن جعفر، یاغیان قوم موسی بن عمران را هلاک خواهند کرد.» یا در پست دیگری او با استناد به آیات قرآن، سختیهای جاری را تحقق وعدههای الهی برای آزمودن مؤمنان دانست و تأکید کرد که این بحرانها «جز بر ایمان و تسلیم آنان در برابر خدا نیفزود.» این رویکرد، فشارهای معیشتی و سیاسی را نه ناکارآمدی، بلکه «ابتلائات الهی» بازنمایی میکند که هدف آن صیقل دادن جبهه وفاداران در آستانه نبرد نهایی است.
در یک جنگ مقدس
مقامات دینی و سیاسی با ترسیم دوقطبی «اقتدار ملی» و «خصومت خارجی»، بر طبل بازدارندگی نظامی کوبیدند. «احمد جنتی»، دبیر شورای نگهبان، با «ریاکارانه» خواندن ادعای دلسوزی آمریکا و اسراییل تأکید کرد: «دست آنان به خون عزیزترین فرزندان این ملت آلوده است و فشار تحریمهای ظالمانه را بر دوش مردم تحمیل کردهاند.» او کشتار مردم را انتقام جویی این کشورها دانست.
همسو با این موضع، در ۳ بهمن «محمدجواد حاجعلیاکبری» امام جمعه موقت تهران، با اشاره به اشراف موشکی ایران هشدار داد: «تمام منافع و پایگاههای شما، جزو اهداف روشن و دقیق موشکهای فرزندان اباعبدالله است.» موضوعی که در زبان «محمدرضا تویسرکانی»، نماینده ولی فقیه در نیروی هوافضای سپاه، به «جنگ مقدس» توصیف کرده است. وی تاکید میکند «در هر فتنهای هزینههای سنگینی پرداخت میشود اما تمام این فتنهها در نتیجه گیری به نفع انقلاب تمام میشود و خون شهدا به هدر نمیرود و خون هر شهیدی باعث رسوایی بیشتر مستکبران و چهره خبیث آنها میشود.»
رویکردی که چند کیلومتر آنسوتر «سیدحسن عاملی»، نماینده ولی فقیه در اردبیل، هم داشت. او ضمن تهدید «دشمنان»، موجودیت کشور را مرهون توان نظامی دانست و تصریح کرد: «اگر سپاه و سردار سلیمانی نبود، داعش کشور را تماماً به ویرانه و قتلگاه ملت تبدیل کرده بود.»
حاکمیت تلاش میکند ثبات سیاسی را به ریشههای معرفتی و سیره اهلبیت پیوند بزند. «جعفر واضحی آشتیانی» معتقد است: «بازسازی جامعه تنها با قدرت سیاسی ممکن نیست، بلکه اندیشه و اخلاق میتوانند ریشههای تحول اجتماعی را پیریزی کنند.» همچنین «عسگر دیرباز»، استاد حوزه، با ارجاع به میراث امام سجاد، میگوید جامعه اکنون باید به ویژه «رساله حقوق» او را بخواند چرا که با «ایجاد آرامش و صبر در مواجهه با شرایط پرتنش» میتواند پاسخی معنوی به تلاطمهای اجتماعی باشد. اما جالب اینجاست که آنها در گفتارهای خود هیچ توصیهای به حکومت ندارند.
درسهایی از صدر اسلام
جمهوری اسلامی در طول چهار دهه گذشته، همواره از بازخوانی گزینشی تاریخ صدر اسلام به عنوان ابزاری برای تبیین و توجیه ایدئولوژی سیاسی خود بهره برده است. در این میان، نقش «آیتالله خامنهای»، رهبر جمهوری اسلامی در شبیهسازی وقایع صدر اسلام با بحرانهای معاصر، نقشی محوری و تعیینکننده بوده. او در بزنگاههای حساسی نظیر اعتراضات سال ۸۸، با بازخوانی واقعه «حدیبیه»، مفهوم «سکینه» یا همان آرامش الهی را به میان آورد تا به جامعه و وفاداران خود القا کند که نصرت الهی تنها در سایه آرامش روحی و عدم تردید در برابر فشار دشمن نازل میشود. از نگاه او، پایداری بر اصول در اوج تلاطمها، کلید عبور از «فتنهها» است و با این رویکرد دستور سرکوب معترضین را داده بود.
اکنون نیز دستگاه تبلیغاتی سخنان او را برای این روزها استفاده میکنند. اخیرا رسانههای نزدیک به «سپاه پاسداران» با انتشار ویدیوی به نام «آیا باید بترسیم؟»، سخنانی از خامنهای در باره صدر اسلام را گردآوری کردند تا پیامی روشن به داخل و خارج مخابره کنند: «آرامش به داخل بازمیگردد و پیروزی بر دشمن حتمی است.» در این روایتها، حتی شکستهای تاریخی همچون «جنگ احد» به ابزاری برای سرکوب منتقدان تبدیل میشود. خامنهای با اشاره به وضعیت مسلمانان پس از شکست احد، منتقدان داخلی را به «منافقین مدینه» تشبیه کرد که قصد داشتند با بهرهبرداری تبلیغاتی، رعب و وحشت ایجاد کنند. او با این یادآوریها علاوه بر دستور سرکوب و کشتار به همراهان خود درس شجاعت میدهد.
جمهوری اسلامی در دستگاه پروپاگاندای خودش هم بر کشتار و هم بر مقاومت تاکید دارد و در این راه تردید را آفت میداند. یک معمم در برنامهای که از شبکه افق صدا و سیما پخش شد، با اشاره به گفتگویی بین «اشعث ابنقیس» و امام اول شیعیان میگوید ما حقیم و آنها باطل و حق با باطل سازش نمیکند. او نقطه آغاز «آشوبها» در ایران را تردید میداند و سوالهایی از این جنس «به مردم دروغ نگید، ما توان جنگ نداریم و ...تا کی باید پای آرمانهایی که ما نمیدانیم کی باید بهشان برسیم» را در لحظه کنونی مضر میشمارد. او تاکید میکند «ما در نقطه ضعف نیستیم. مقاومت کنیم برندهایم.»
این نگاه در میان دولتمردان نیز تبلور یافته است با این تفاوت که مقاومت را زیر لوی رهبر توصیه میکنند. «محمدباقر قالیباف»، رییس مجلس، در صحبتهای خود خامنهای را رهرو راه امام میبیند. او میگوید : «رهبر انقلاب در شجاعت امام گونه و بی ترس از تهدیدهای رییس جمهور نامحترم آمریکا، تکلیف تصمیم گیران کشور را مشخص کردند، صف معترضان را از آشوبگران جدا ساختند و از اختلال در نظام محاسباتی نیروهای وفادار به اسلام و انقلاب جلوگیری و آرامش و اقتدار را به مردم و مسئولین کشور تزریق کردند.»
ظهور امام زیر سایه ولایت
این تفسیرهای دینی در نمازجمعهها بیش از همه جلوهگر بود، به ویژه که آنها مردم را به گرد آمدن زیر چتر رهبر تشویق میکردند. در تهران، «محمدحسن ابوترابیفرد» با تأکید بر لزوم بازگشت به «مدرسه پیامبر اکرم»، پیوند میان «اطاعت از خدا» و «فرمانبرداری از رهبری» را برجسته کرد و این مسیر را مسیری دانست که به پیروزی در جنگ ۱۲ روزه ختم شد. او همچنین در مورد اعتراضات نیز با متهم کردن عوامل خارجی به انحراف اعتراضات، تنها مسیر عبور از بنبستهای فعلی را نیز اطاعت و انطباق عمل بر مدار وحی توصیف کرد.
«مهدی اخوان صباغ»، امام جمعه موقت اهواز، اما بر خلاف امام جمعه تهران که اعتراض را تا حدودی پذیرفته بود، مدعی است «مدل و شیوه اعتراض نباید شبیه شیوههای غربی باشد، اعتراض خیابانی اشتباه است» وی میگوید مردم برای پیگیری مطالبات، باید به کانالهای نظیر «تالار صدای مردم» در استانداری بروند. این خطیب جمعه تهدیدات نظامی را «زیادهگویی» و «لاف زدن» توصیف کرده و معتقد است جابهجایی ناوها نمیتواند لرزهای بر اندام کشور بیندازد. او تاکید میکند کشوری که به دنبال حاکمیت دین است «باید دردسرها را بپذیرد» چرا که این اتفاقات از نظر وی زمینهساز ظهور هستند.
«مجتبی میردامادی»، امامجمعه موقت اصفهان، با عبور از تحلیلهای سیاسی، اعتراضات را به ساحت «نبرد شیطان و امر قدسی» کشاند. او معترضان را انسانهایی توصیف کرد که در ازای «چند دلار آمریکایی»، با «اوج قساوت و روسیاهی» دست به سر بریدن و آتش زدن زدهاند و هیچ راهی برای توبه باقی نگذاشتهاند. میردامادی مدعی شد که «فتنه» اخیر، جایگزینِ شکست دشمن در جنگ ۱۲ روزه بود و اگر مجاهدتهای «سربازان گمنام» نبود، این جریان کشور را به نابودی میکشاند. وی با فراتاریخی دانستن این تنش، تقابل موجود را جنگی مستقیم «علیه امامزمان» نامید و بیداری مردم در تشییع پیکر شهدا را همان بصیرت وعدهداده شده در روایاتِ پیش از ظهور دانست.
در لایهای دیگر از این شبکه تبلیغات دینی، «احمد مروی»، تولیت آستان قدس رضوی، با تلاشی آشکار برای لاهوتی نشان دادن تصمیمات سیاسی، هرگونه اقدام رهبری را فراتر از «ذوق و سلیقه شخصی» دانست. او با تکیه بر مفاهیمی چون اجتهاد، عدالت و علم رهبری، مدعی شد که هدایتهای وی عین «حکم خدا»ست.
همچنین «سیداحمد خاتمی»، امام جمعه تهران، در تجمع حوزویان، با فراتر بردن جایگاه رهبری از یک مقام رسمی اعلام کرد: «رهبر ما تنها یک رهبر سیاسی نیست بلکه جانشین امام زمان است؛ ملت ایران با رهبری ایستاده و هیچگاه تسلیم نخواهد شد.» در همین حال «احمد جنتی»، نیز خامنهای را «سدی مستحکم در برابر زیادهخواهی آمریکا» دانست.
