ویژه خبرنامه گویا

ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا، در تازه‌ترین اظهارات خود پیش‌بینی کرده است که طی ۱۰ تا ۲۰ سال آینده «کار» دیگر یک ضرورت نخواهد بود و «پول» نیز اهمیت خود را از دست خواهد داد؛ آینده‌ای که به‌گفته او به‌واسطهٔ هوش مصنوعی و ربات‌ها شکل می‌گیرد. ماسک انسان‌های آینده را به‌طور استعاری به «کشاورزان سبزیجات» تشبیه می‌کند؛ افرادی که نه از سر اجبار، بلکه از روی علاقه کار می‌کنند.

ماسک این دیدگاه را در نشست سرمایه‌گذاری آمریکا-عربستان در واشنگتن مطرح کرد و گفت داشتن شغل در آینده شبیه انتخاب میان خرید سبزی از فروشگاه یا کاشتن آن در حیاط خانه خواهد بود: کاشتن سخت‌تر است، اما بعضی‌ها چون دوست دارند، این کار را انجام می‌دهند. به باور او، کار به فعالیتی شبیه ورزش یا بازی ویدئویی تبدیل می‌شود.

به‌گفتهٔ ماسک، تحقق این آینده نتیجه ورود میلیون‌ها ربات به نیروی کار خواهد بود که موجی از بهره‌وری بی‌سابقه ایجاد می‌کنند. او که دارایی‌اش صدها میلیارد دلار برآورد می‌شود، می‌کوشد تسلا را از یک شرکت خودروسازی به بازیگری محوری در جهان رباتیک و هوش مصنوعی تبدیل کند و حتی مدعی است که ۸۰ درصد ارزش آیندهٔ تسلا از ربات‌های انسان‌نمای «آپتیموس» خواهد آمد؛ ربات‌هایی که با وجود وعده‌های مکرر، هنوز با تأخیرهای جدی تولید مواجه‌اند.

ماسک همچنین پیش‌بینی کرده است که در یک دههٔ آینده، ربات‌ها از نظر تعداد از جراحان انسانی پیشی خواهند گرفت و کیفیت خدمات پزشکیِ مبتنی بر هوش مصنوعی از سطح خدماتی که امروز بالاترین مقامات حکومتی دریافت می‌کنند نیز فراتر خواهد رفت. او معتقد است این تحول، عمر انسان‌ها را نیز به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

در نگاه ماسک، مرگ صرفاً یک «مشکل برنامه‌نویسی» است. او مدعی است که انسان‌ها «از پیش برای مردن برنامه‌ریزی شده‌اند» و با تغییر این برنامه، می‌توان به عمر بسیار طولانی، و حتی نوعی جاودانگی، دست یافت؛ ادعایی که بیش از آن‌که مبتنی بر شواهد علمی باشد، به حوزهٔ خیال‌پردازی‌های فناورانه نزدیک است.

با این حال، بسیاری این آیندهٔ اتوماتیک را نه یک آرمان‌شهر، بلکه کابوسی اجتماعی می‌دانند؛ به‌ویژه در شرایطی که هوش مصنوعی از هم‌اکنون باعث حذف مشاغل ابتدایی شده و به رکود درآمدی و بحران اشتغال، به‌خصوص برای نسل جوان، دامن زده است. با وجود این، ماسک اصرار دارد که در دنیای آینده «پول مسئله‌ای نخواهد بود».

او برای توضیح دیدگاه خود به رمان‌های علمی‌-تخیلی «فرهنگ» نوشتهٔ ایان ام. بنکس اشاره می‌کند؛ جهانی پسافقر که در آن پول و شغل سنتی وجود ندارد و هوش‌های مصنوعی فوق‌پیشرفته همه‌چیز را اداره می‌کنند. ماسک می‌گوید اگر پیشرفت هوش مصنوعی و رباتیک ادامه یابد، پول در نهایت بی‌معنا خواهد شد.

ماسک در کنفرانس Viva Technology 2024 از ایدهٔ «درآمد همگانی بالا» سخن گفت؛ مفهومی مشابه «درآمد پایهٔ همگانی» که از سوی مدیرعامل OpenAI نیز مطرح شده است. با این حال، ماسک هیچ توضیح روشنی دربارهٔ سازوکار اجرایی چنین سیستمی ارائه نکرد و صرفاً ادعا کرد که در آینده کمبودی در کالا و خدمات وجود نخواهد داشت.

در نهایت، پرسش بنیادین‌تری مطرح می‌شود: اگر ماشین‌ها همه‌چیز را بهتر از انسان انجام دهند، معنای زندگی انسانی چه خواهد بود؟ پژوهشگران یادآور می‌شوند که انسان‌ها بخش بزرگی از هویت و روابط اجتماعی خود را از کار می‌گیرند. خود ماسک نیز اذعان کرده است که در چنین آینده‌ای، مسئلهٔ اصلی «معنا» خواهد بود و شاید تنها نقش انسان، معنا بخشیدن به هوش مصنوعی باشد.