قضاوت یک کلمه دو بعدی است؛ جنبه " فردی و اجتماعی " دارد.
جنبه فردی آن بیان معیارهای عقلانی آدمی است نشانه تکامل و قدرت ارتباطی مغز است؛ انعکاس آزادمنشی انسان است. می گویند انسان، انسان نیست اگر معیارهای انسانی، اجتماعی و مذهبی نداشته باشد و اگر روشی برای استفاده از این معیارها در تفکر خود نیآفریده باشد که بر اساس آن بتواند با همنوعان خود تماس بگیرد. با آنها دوستی ورزد یا دشمنی کند، بر آنها خشم گیرد و یا آنها را نوازش نماید. به آنها درس دهد ویا از آنها درس بیآموزد، به آنها کینه ورزی کند و یا آنها را به بخشد. باین جهت رفتار آدمی با افراد جامعه نشانگر معیارهای درونی و کمال روان وی است. لذا جنبه فردی قضاوت وسعتی بزرگ دارد . نشانگر قدرت تفکر انسان است؛ وسعت نظر اوست.
به گواهی تاریخِ بعد از اسلام، اندیشمندان، دانشمندان و ادبای ایرانی همواره در معرض تهمت و افترا " بنیادگرایان مذهبی" قرار داشته اند( زنده یاد کسروی، سیرجانی و...)، به آنها نسبت شرکت و کفر داده می شده است. بنیاد گرایان مذهبی، آنها که به نام اسلام همیشه در راستای سلطه جویی و حکمروایی بر جامعه قدم بر داشته اند، بخوبی میدانسته اند که آگاهی های علمی موجبات " قضاوت فردی " را فراهم می سازند و قضاوت فردی خاری در مقابل سلطه جویی است.
اعلام کرده و می کنند فقط آنها هستند که در بارهء مسائل اجتماعی، قضاوتی درست دارند و علم فقط آز آن آنان است (حوزه علمیه؟). در قلمرو آنها کسی که " آقا " نیست اجازه ورود ندارد. لابد هم، آن کسی که بی اجازه وارد شود کافر است!
همین بنیادگرایان مذهبی بودند که به نام اسلام برما تسلط یافتند، سالها و قرنها همه چیزِ ایرانیان گردیدند، همه کارهای ما با نظر و اجازه و استخارهء آنها صورت میگرفت (...و اذن دخول ؟ !).
همین ها بودند که بزرگترین دانشمند ایرانی: " ابوبکر محمد بن حسن کَرَجی "، ریاضیدان و مهندس آبشناس برجسته ایرانی در سده چهارم و پنجم هجری. همدوره بوعلیسینا و بیرونی، پایهگذار جبر نوین (جدا از هندسه)، مخترع استقرای ریاضی، را بنام اسلام به کفر گویی محکوم ساختند. گمنام وفات یافت، از او اثری و خاکی باقی نیست. نظیر کارهای این دانشمند را اروپاییان در قرن ۱۸ میلادی تازه بانجام می رسانند.
نگاهی به کارهای بنیادگرایان مذهبی در نیم قرن اخیر بیاندازیم؛ حتی برای نمونه هم شده یک کتاب هم ارزش با نوشته های خارجیان در باره اسلام و علمای اسلامی نخواهید یافت. طوری می شود که" شمشیر " را با ارزش تر از " قلم " می پندارند و در صدد تفحص و تجسس در باره اسلام بر نمی آیند؟ بیاد بیاوریم که رفتار و کردار آدمی نشانگر معیارهای درونی و کمال روان وی است؛ بیان گر توانایی " عقل و قضاوت فردی " است. آنان که از این قدرت بقدر کفایت برخوردار نیستند، هرگز به تجسس بر نخواهند خواست و رفتارشان چنان است که می بینیم؛ از یک سو بر تری جویی و سلطه جویی آنان بر جامعه، از سوی دیگر، انگیزه و هدف ضدیت ایشان با قضاوت فردی است.
رشوت بخورند آنگه رخصت بدهندت
نه اهل قضا اند بل از اهل قفا اند !
(ناصرخسرو)
پاینده بماند ایران
