مقدمهٔ خبرنامه گویا (دیدگاه) -- درباره گزارش لوموند

در گزارش امروز روزنامۀ لوموند، بیانیه‌ای با امضای ده تن از نویسندگان و روشنفکران ایرانی و اسرائیلی منتشر شده که در آن با جنگ جاری مخالفت شده و این درگیری «نبرد جهان آزاد با یک رژیم دینی» توصیف نشده است. امضاکنندگان هشدار می‌دهند که این جنگ محصول تلاقی پروژه‌های ایدئولوژیک و ژئوپولیتیکی است و نه دفاع از آزادی. این موضع، در ظاهر متفاوت از روایت رسمی دولت‌ها و رسانه‌های حامی جنگ است، اما در عین حال یک پرسش جدی را بی‌پاسخ می‌گذارد: وقتی تهدیدها واقعی‌تر از همیشه شده‌اند، مخالفت با جنگ بدون ارائه هیچ راه‌حل عملی، دقیقاً چه معنایی دارد؟

برای سال‌ها جمهوری اسلامی ادعا می‌کرد برنامه موشکی‌اش بردی محدود و در حدود دو هزار کیلومتر دارد و این محدودیت را به‌عنوان نشانه‌ای از «دفاعی بودن» سیاست نظامی خود معرفی می‌کرد. اما تحولات اخیر این ادعا را زیر سؤال برده است. شلیک‌هایی که بردی فراتر از این محدوده را نشان می‌دهند، این احتمال را مطرح کرده‌اند که اروپا نیز دیگر خارج از دسترس نباشد. در همان حال، حکومتی که بارها گفته قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد، سطح غنی‌سازی اورانیوم را تا ۶۰ درصد بالا برده؛ سطحی که کاربرد غیرنظامی ندارد و از نظر فنی فاصله زیادی با آستانه تسلیحاتی باقی نمی‌گذارد.

مشکل اصلی بیانیه‌هایی از این دست این است که جنگ را محکوم می‌کنند، اما هیچ پاسخ روشنی به این سؤال نمی‌دهند که اگر جنگ نباشد، چه باید جای آن را بگیرد. دیپلماسی، مذاکره و فشار سیاسی زمانی معنا دارد که بتواند جلو پیشروی یک برنامه نظامی را بگیرد، نه اینکه فقط زمان بخرد.

پرسش واقعی این است: اگر روزی موشک‌هایی که گفته می‌شد فقط به خاورمیانه می‌رسند، به سوی اروپا شلیک شوند، اگر شهرهایی مانند لندن شاهد فرود آمدن بمب‌های خوشه‌ای بر مناطق مسکونی باشند، آیا هنوز هم می‌توان گفت جنگ تحت هیچ شرایطی گزینه نیست؟ یا آن لحظه همان نقطه‌ای است که جهان ناچار می‌شود بپرسد آیا مخالفت با جنگ، بدون داشتن جایگزین، خود می‌تواند به خطر بزرگ‌تری منجر شود؟

***

رادیو بین المللی فرانسه - امروز ٢٢ مارس روزنامۀ لوموند، بیانیه‌ای را با امضای ده تن از نویسندگان و روشنفکران ایرانی و اسرائیلی منتشر کرد که معتقدند «این جنگ، رویارویی جهان آزاد با یک رژیم دینی نیست». در حالی که صدای طرفداران جمهوری اسلامی و حامیان حملۀ آمریکا و اسرائیل به ایران، دو روایت مسلط این روزهاست، صداهایی نه چندان پُرشمار نیز در برابر آن‌ها وجود دارد که مخالف هر دو دسته هستند.

مخالفان این جنگ می‌گویند نه از جمهوری اسلامی طرفداری می‌کنند و نه طرفدار این حملۀ نظامی هستند و حتی نیت این حمله را چیزی نمی‌دانند که عاملان آن ادعا می‌کنند.

در بیانیه‌ای که امروز انتشار یافته، پرسشی مطرح شده است که آیا باید این جنگ را به‌عنوان نبرد قدرت‌های سکولار علیه بنیادگرایی دینی جمهوری اسلامی فهمید؟ امضا کنندگان این بیانیه معتقدند چنین تصوری گمراه کننده است و برخلاف تبلیغاتی که در حمایت از این دیدگاه وجود دارد، نمی‌توان این جنگ را به عنوان سدی در برابر افراط‌گرایی دید بلکه محصول تلاقی چندین «پروژۀ آخرالزمانی» است.