مهدی پرپنچی

ترجمه، ویرایش و تنظیم برای انتشار: خبرنامه گویا

محمدباقر قالیباف ممکن است به‌زودی در برخی محافل غربی «عملگرا» یا «واقع‌بین» معرفی شود؛ اما چنین تصویری اشتباه است. این الگو قبلاً هم تکرار شده است: هر بار که یکی از چهره‌های ارشد جمهوری اسلامی حذف می‌شود یا توازن قدرت تغییر می‌کند، رسانه‌ها و برخی تحلیلگران به‌دنبال فردی می‌گردند که بتوان او را «قابل تعامل‌تر» معرفی کرد. اکنون که قالیباف یکی از مهم‌ترین چهره‌های باقی‌مانده با سابقه عمیق در سپاه پاسداران است، خطر آن وجود دارد که او نیز به‌عنوان کانال احتمالی برای غرب بازاریابی شود.

گزارش‌هایی درباره احتمال تماس‌های سیاسی یا دیدارهای غیررسمی با مقام‌های ایرانی مطرح شده، اما حتی اگر چنین دیدارهایی هم رخ دهد، نباید باعث سوءبرداشت شود. ابهام درباره این تماس‌ها می‌تواند هم در داخل حکومت بی‌اعتمادی ایجاد کند و هم در خارج، زمینه را برای اشتباه گرفتن چهره‌های تندرو با «میانه‌رو» فراهم کند.

قالیباف نه میانه‌رو است و نه اصلاح‌طلب پنهان. او محصول کامل همان سیستمی است که امروز در دست سپاه و نهادهای امنیتی متمرکز شده است. سال‌هاست تلاش می‌کند خود را مدیری مدرن، منضبط و عملگرا نشان دهد، اما این تصویر بیش از آنکه واقعیت باشد، یک پروژه سیاسی برای جلب اعتماد خارجی‌ها بوده است.

بر اساس گزارش‌ها، اطرافیان او در سال‌های اخیر با دیپلمات‌های اروپایی و آمریکایی تماس گرفته و او را به‌عنوان «مرد قدرتمند بعد از خامنه‌ای» معرفی کرده‌اند؛ فردی که می‌تواند اختلافات داخلی را مهار کند و روابط خارجی را بهبود دهد. حتی گفته می‌شد که او تنها کسی است که هم به سپاه وصل است و هم می‌تواند با غرب کار کند. این تلاش‌ها نشان می‌دهد که تصویر «عملگرا» بودن او، از سال‌ها قبل به‌صورت هدفمند ساخته شده است.

اما کارنامه واقعی قالیباف چیز دیگری می‌گوید. او از دل سپاه، نیروی انتظامی و ساختارهای سرکوب بالا آمده و نامش با برخوردهای خشن با دانشجویان، محدودیت‌های امنیتی و حفظ قدرت به هر قیمت گره خورده است. برای بسیاری از ایرانیان، او نه نماد اصلاح، بلکه نماد سرکوب و ریاکاری سیاسی است.