ابتدا باید دو واژه «هژمونی» (رهبری) و «آلترناتیو» (جایگزین) را تعریف کرد. در سیاست، گروه یا جریانی که در میان مخالفانِ حکومت مستقر دست بالا را داشته باشد، عملاً نقش رهبری را برعهده دارد و نیرویی که بتواند حکومت را به چالش کشیده و خود را بهعنوان جایگزین مطرح کند، صاحب موقعیت «آلترناتیو» است.
در شرایط کنونی ایران، جریانی که رهبری بخش عمدهای از مخالفت با جمهوری اسلامی را نمایندگی میکند، «انقلاب شیر و خورشید» به رهبری شاهزاده رضا پهلوی است. با این حال، این جریان هنوز تا تبدیلشدن به یک آلترناتیو فراگیر و تثبیتشده فاصله دارد.
برای گذار از جمهوری اسلامی، ضروری است که این آلترناتیو در عرصه داخلی و خارجی تثبیت شود؛ بهگونهای که هم مردم ایران مرجع سیاسی خود را برای مبارزه با حکومت بشناسند و هم دولتهای خارجی اطمینان یابند که پس از فروپاشی جمهوری اسلامی، کشور دچار خلأ قدرت، هرجومرج و بیثباتی نخواهد شد.
موانع موجود در مسیر شکلگیری آلترناتیو را میتوان در چند بخش بررسی کرد:
۱- جمهوری اسلامی و مقابله با جریان هوادار شاهزاده
اعتراضات سراسری و حضور بخشی از معترضان با شعارهای حمایت از شاهزاده رضا پهلوی، برای جمهوری اسلامی این پیام را داشت که یکی از جدیترین رقبای سیاسیاش در میان مخالفان، این جریان است. از همینرو حکومت از روشهای مختلف برای تضعیف آن بهره میگیرد، از جمله:
- سرکوب گسترده و خشونتآمیز معترضان خیابانی؛
- بازداشت و صدور احکام سنگین برای هواداران؛
- تخریب شخصیت شاهزاده و اطرافیان او در رسانهها و شبکههای اجتماعی، چه بهصورت مستقیم و چه در پوشش اپوزیسیون؛
- استفاده از نیروهای هتاک و رفتارهای افراطی برای ایجاد تصویر منفی از هواداران او؛
- اعمال فشار سیاسی و امنیتی بر دولتهای خارجی برای جلوگیری از حمایت از شاهزاده.
۲- مخالفت بخشی از اپوزیسیون با شاهزاده و دلایل آن
مخالفتها با شاهزاده رضا پهلوی در میان طیفهای مختلف اپوزیسیون، دلایل متفاوتی دارد:
- برخی از وابستگان و مسئولان پیشین حکومت پهلوی معتقدند مواضع سیاسی شاهزاده نوعی پذیرش مشروعیت انقلاب ۵۷ تلقی میشود؛
- گروهی از فعالان سیاسی، جایگاه اجتماعی خود را بیش از واقعیت ارزیابی کرده و خود را رقیب رهبری میدانند؛
- بخشی از گروههای ایدئولوژیک، از جمله کمونیستها، ملیمذهبیها و مجاهدین خلق، بهدلیل اختلافات فکری با او همراه نیستند؛
- برخی ملیگرایان رادیکال، مواضع شاهزاده درباره آمریکا و اسرائیل را مغایر منافع ملی میدانند؛
- عدهای با توجه به تجربه انقلاب ۵۷ نگراناند که هرگونه تمرکز قدرت در آینده، به تکرار الگوهای اقتدارگرایانه منجر شود؛
- بخشی از جمهوریخواهان نگراناند که جریان نزدیک به شاهزاده در نهایت به احیای نظام پادشاهی بینجامد؛
- برخی زندانیان سیاسی دوران پهلوی و خانوادههای آنان هنوز نگاه مثبتی به خاندان پهلوی ندارند؛
- گروهی از فعالان قدیمی اپوزیسیون نیز از کمرنگ بودن نقش خود در حلقه نزدیکان شاهزاده ناراضیاند؛
- و در نهایت، بخشی از اپوزیسیون قلابی یا کاسبکار نیز مخالفت با شاهزاده را بهعنوان مأموریت یا ابزار کسب نفوذ و درآمد دنبال میکنند.
۳- ضرورت تقویت عملکرد سیاسی و تشکیلاتی
برای تبدیل موقعیت «هژمونی» به «آلترناتیو»، عملکرد تیم رهبری تعیینکننده است. از جمله اقداماتی که میتواند در این مسیر مؤثر باشد:
- جذب گروههای مختلف اپوزیسیون با وجود اختلافنظرها؛
- تشویق نیروهای ریزشی حکومت به همکاری؛
- گسترش ارتباط با کشورهایی که از جمهوری اسلامی آسیب دیدهاند یا از تغییر در ایران حمایت میکنند؛
- تعامل با کشورهای دوست جمهوری اسلامی برای کاهش نگرانیهای آنان نسبت به آینده ایران؛
- ایجاد رسانههای حرفهای و فراگیر؛
- و حضور مستمر در رسانههای معتبر بینالمللی برای معرفی و تثبیت آلترناتیو.
جمعبندی
گذار از موقعیت «هژمونی» به «آلترناتیو» تنها در صورتی ممکن است که جریان مخالف جمهوری اسلامی بتواند دامنه همکاریها را گسترش داده و اعتماد طیفهای متنوع سیاسی و اجتماعی را جلب کند. هر جریان و گروهی که آمادگی همکاری در مسیر براندازی جمهوری اسلامی را داشته باشد، میتواند بخشی از این روند باشد.
